Dzi\u015b niekt\u00f3rzy nazywaj\u0105 go \u017cydowskim Al Capone. Gdy carski policjant zabi\u0142 jego ojca, Bornsztajn zszed\u0142 na drog\u0119 przest\u0119pcz\u0105. Cho\u0107 nale\u017ca\u0142 do p\u00f3\u0142\u015bwiatka\u00a0 przest\u0119pczego, potrafi\u0142 by\u0107 wra\u017cliwy na los najubo\u017cszych.<\/b><\/p>\n
Menachem Bornsztajn przyszed\u0142 na \u015bwiat w \u017cydowskiej rodzinie 15 stycznia 1890 r. w \u0141\u0119czycy (dzisiejsza centralna Polska). Nie mieszka\u0142 tam d\u0142ugo, poniewa\u017c wraz z rodzicami przeprowadzi\u0142 si\u0119 do \u0141odzi. Do tego polskiego miasta, b\u0119d\u0105cego o\u015brodkiem przemys\u0142owym, migrowa\u0142o w\u00f3wczas mn\u00f3stwo ludzi. \u0141\u00f3d\u017a, znajduj\u0105ca si\u0119\u00a0 pod zaborem rosyjskim, pr\u0119\u017cnie si\u0119 rozwija\u0142a i stanowi\u0142a najwa\u017cniejszy o\u015brodek w\u0142\u00f3kienniczy w Kr\u00f3lestwie Polskim. W obr\u0119bie Imperium Rosyjskiego wi\u0119cej fabryk produkuj\u0105cych bawe\u0142n\u0119 znajdowa\u0142o si\u0119 tylko w Moskwie.\u00a0<\/span><\/p>\n Pierwsze kroki na przest\u0119pczej \u015bcie\u017cce<\/b><\/p>\n Rodzina przysz\u0142ego gangstera zamieszka\u0142a w robotniczej dzielnicy Ba\u0142uty, kt\u00f3ra do dzi\u015b owiana jest ona z\u0142\u0105 s\u0142aw\u0105. Wkr\u00f3tce dosz\u0142o do tragedii \u2013 ojciec Bornsztajna zosta\u0142 zabity przez carskiego policjanta, przez co rodzinie naszego bohatera w oczy zajrza\u0142o widmo g\u0142odu i n\u0119dzy. Jako p\u00f3\u0142sierota zaj\u0105\u0142 si\u0119 \u017cebraniem pod ko\u015bcio\u0142ami. Tam wpad\u0142 w oko paserowi, kt\u00f3rego nazywano \u201eNatan Ksi\u0105dz\u201d.\u00a0<\/span><\/p>\n Przez zemst\u0119 straci\u0142 oko<\/b><\/p>\n Przest\u0119pca ten wci\u0105gn\u0105\u0142 ch\u0142opaka do p\u00f3\u0142\u015bwiatka, daj\u0105c mu zarobi\u0107. Bornsztajn wyr\u00f3s\u0142 na postawnego i silnego m\u0119\u017cczyzn\u0119. Swoje atuty umia\u0142 wykorzysta\u0107 w niecnych celach.\u00a0<\/span><\/p>\n Pewnego dnia Menachem spotka\u0142 na ulicy carskiego policjanta \u2013 tego samego, kt\u00f3ry zabi\u0142 jego ojca. Dwaj m\u0119\u017cczy\u017ani starli si\u0119 w walce. Bornsztajn straci\u0142 oko, a policjant \u017cycie. W ten spos\u00f3b gangster zem\u015bci\u0142 si\u0119 za \u015bmier\u0107 rodzica. Z powodu utraty okazacz\u0119to wo\u0142a\u0107 na niego \u201e\u015alepy Maks\u201d.\u00a0<\/span><\/p>\n Gangsterka \u201eGra o Tron\u201d<\/b><\/p>\n Gdy I wojna \u015bwiatowa wisia\u0142a na w\u0142osku,, Bornsztajn my\u015bla\u0142 o \u015blubie. Wzi\u0105\u0142 za \u017con\u0119 Go\u0142d\u0119 Goldberg \u2013 c\u00f3rk\u0119 swego najwi\u0119kszego konkurenta w ciemnych interesach. By\u0142 nim Aron Goldberg. Dzi\u0119ki temu \u201e\u015alepy Maks\u201d przej\u0105\u0142 kontrol\u0119 nad prawie ca\u0142ym przest\u0119pczym \u015bwiatkiem w \u0141odzi. Od tej pory gangstera sta\u0107 ju\u017c by\u0142o na to, by zamieszka\u0107 w centrum \u0141odzi. W jednej z kamienic otworzy\u0142 Biuro Pr\u00f3\u015bb i Poda\u0144 \u201eObrona\u201d. Zg\u0142aszali si\u0119 do niego g\u0142\u00f3wnie ludzie, kt\u00f3rym co\u015b zagin\u0119\u0142o lub ich okradziono. Bornsztajn wykorzystywa\u0142 swoje wp\u0142ywy i umiej\u0119tno\u015bci, by b\u0142yskawicznie odnajdywa\u0107 zaginion\u0105 w\u0142asno\u015b\u0107. Wielu ludzi darzy\u0142o go za to szacunkiem.\u00a0<\/span><\/p>\n Przemoc pod przykrywk\u0105 pomocy<\/b><\/p>\n \u201e\u015alepy Maks\u201d w 1918 r. wyjecha\u0142 do Niemiec. Podobno pracowa\u0142 jako subiekt handlowy w Berlinie, Hamburgu i Lipsku. Inne wie\u015b\u0107 g\u0142osz\u0105, \u017ce, owszem, pracowa\u0142, ale nad okradaniem niemieckich transport\u00f3w przeznaczonych dla \u017co\u0142nierzy na froncie wschodnim.\u00a0<\/span><\/p>\n Gdy na ziemiach polskich zako\u0144czy\u0142a si\u0119 walka o granice pa\u0144stwa polskiego, Bornsztajn wr\u00f3ci\u0142 do \u0141odzi. Cho\u0107 nadal kontynuowa\u0142 dzia\u0142alno\u015b\u0107 przest\u0119pcz\u0105, nie zapomnia\u0142 o potrzebuj\u0105cych. W 1928 r. za\u0142o\u017cy\u0142 stowarzyszenie \u201eBratnia Pomoc\u201d (\u201eEzras Achim\u201d), by pomaga\u0107 biednym \u017bydom. Przy stowarzyszeniu powsta\u0142a tak\u017ce dintojra. Zwykle jest to s\u0105d rabinacki, jednak w tamtej rzeczywisto\u015bci instytucja stanowi\u0142a swoisty wymiar sprawiedliwo\u015bci dla przest\u0119pc\u00f3w. \u201eBratnia pomoc\u201d, opr\u00f3cz pomagania ubogim, zacz\u0119\u0142a wi\u0119c si\u0142\u0105 wymierza\u0107 kary, \u015bci\u0105ga\u0107 d\u0142ugi i wyr\u00f3wnywa\u0107 rachunki. Jednym pomaga\u0142a, a dla innych sta\u0142a si\u0119 postrachem.\u00a0<\/span><\/p>\n Bratnia pomoc \u2013 bratnie zab\u00f3jstwo\u00a0<\/b><\/p>\n 19 wrze\u015bnia 1929 r. w jednej z \u0142\u00f3dzkich piwiarni Bornsztajn spotka\u0142 si\u0119 ze swoim bliskim wsp\u00f3\u0142pracownikiem, Srulem Kalm\u0105 Balbermanem. Chcia\u0142 odzyska\u0107 od niego pieni\u0105dze, kt\u00f3re ten by\u0142 mu winien. Balbermanem mia\u0142 jednak inne zdanie na ten temat i mi\u0119dzy m\u0119\u017cczyznami dosz\u0142o do b\u00f3jki. D\u0142u\u017cnik w trakcie walki zyska\u0142 nad Menachem przewag\u0119 i trzyma\u0142 go w dusz\u0105cym u\u015bcisku. Wtem Bornsztajn wyci\u0105gn\u0105\u0142 rewolwer i odda\u0142 strza\u0142y w kierunku Balbermana. Srul pad\u0142 martwy.\u00a0<\/span><\/p>\n \u201e\u015alepy Maks\u201d trafi\u0142 przed s\u0105d. Wyrok: Niewinny! Wymiar sprawiedliwo\u015bci uzna\u0142, \u017ce Bornsztajn dzia\u0142a\u0142 w obronie w\u0142asnej. Gangster poczu\u0142 wi\u0119c, \u017ce jest nietykalny. Tak by\u0142o do czasu.\u00a0<\/span><\/p>\n Policja nie pomog\u0142a? Id\u017a do \u201e\u015alepego Maksa\u201d!\u00a0<\/b><\/p>\n Bornsztajn potrafi\u0142 szybko odnajdywa\u0107 zaginione lub skradzione rzeczy. Przekona\u0142 si\u0119 o tym skrzypek Bronis\u0142aw Huberman, kt\u00f3ry przyby\u0142 koncertowa\u0107 do Lodzi. Z\u0142odziej po\u0142akomi\u0142 si\u0119 na jego skrzypce i artysta straci\u0142 \u017ar\u00f3d\u0142o zarobku. Policja by\u0142a bezradna, wi\u0119c udano si\u0119 do Menachema. Ten sobie tylko znanym sposobem odnalaz\u0142 i zwr\u00f3ci\u0142 arty\u015bcie skrzypce w ci\u0105gu 12 godzin.\u00a0<\/span><\/p>\n W domu Bornsztajna mia\u0142 znajdowa\u0107 si\u0119 manekin ubrany w odzie\u017c z wszytymi kieszeniami. Upstrzono go dzwoneczkami. M\u0142odzi z\u0142odzieje mieli na manekinie doskonali\u0107 sw\u00f3j kunszt. Egzamin polega\u0142 na wyci\u0105gni\u0119ciu zawarto\u015bci z kieszeni w taki spos\u00f3b, by \u017caden z dzwoneczk\u00f3w nie wyda\u0142 z siebie d\u017awi\u0119ku.<\/span><\/p>\n Wi\u0119zienie i wojna<\/b><\/p>\n Wymuszenia, pobicia, gro\u017aby, szanta\u017ce i prze\u015bladowania \u2013 takie skargi na \u201e\u015alepego Maksa\u201d otrzymywa\u0142a polska Policja Pa\u0144stwowa w \u0141odzi w latach 30. XX wieku. Tego by\u0142o za wiele i Menachem trafi\u0142 pod s\u0105d. Wyrok zapad\u0142 w 1935 r. Bornsztajna skazano na trzy i p\u00f3\u0142 roku wi\u0119zienia.\u00a0<\/span><\/p>\n Nie wiemy, co dzia\u0142o si\u0119 ze \u201e\u015alepym Maksem\u201d po wybuchu drugiej wojny \u015bwiatowej Podejrzewa si\u0119, \u017ce uciek\u0142 do Kazachstanu. Natomiast w jednej z niemieckich gazet w 1943 r. ukaza\u0142a si\u0119 fa\u0142szywa informacja o \u015bmierci Bornsztajna.\u00a0\u00a0<\/span><\/p>\n Ma\u0142a szwalnia i handel z\u0142otem<\/b><\/p>\n \u201e\u015alepy Maks\u201d wr\u00f3ci\u0142 do Polski w 1946 r. Zamieszka\u0142 w \u0141odzi. W 1952 r. o\u017ceni\u0142 si\u0119 z Alicj\u0105. Jego wybranka by\u0142a od niego m\u0142odsza o 42 lata. Wok\u00f3\u0142 gangstera kr\u0105\u017cy\u0142y r\u00f3\u017cne legendy. Mia\u0142 wsp\u00f3\u0142pracowa\u0107 z Urz\u0119dem Bezpiecze\u0144stwa i nadal utrzymywa\u0107 kontrol\u0119 nad \u015bwiatkiem przest\u0119pczym w \u0141odzi.\u00a0<\/span><\/p>\n Jego \u017cona twierdzi\u0142a, \u017ce pracowa\u0142 jako portier w firmie odzie\u017cowej. Nieoficjalnie Bornsztajn mia\u0142 prowadzi\u0107 niewielk\u0105 szwalni\u0119 i pod t\u0105 przykrywk\u0105 zajmowa\u0142 si\u0119 handlem z\u0142otem w \u0142\u00f3dzkim Grand Hotelu. W tym samym miejscu w latach 90. XX w. spotykali si\u0119 gangsterzy z gro\u017anej grupy przest\u0119pczej nazywanej \u201e\u0142\u00f3dzk\u0105 o\u015bmiornic\u0105\u201d.\u00a0<\/span><\/p>\n Menachem Bornsztajn zmar\u0142 18 maja 1960 r. Spocz\u0105\u0142 na cmentarzu \u017cydowskim przy ul. Brackiej w \u0141odzi. Reprezentacyjne miejsce, gdzie zosta\u0142 pochowany, m\u00f3wi o tym, jak wa\u017cn\u0105 postaci\u0105, mimo szemranej przesz\u0142o\u015bci,by\u0142 dla \u0142\u00f3dzkich \u017byd\u00f3w.\u00a0<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Dzi\u015b niekt\u00f3rzy nazywaj\u0105 go \u017cydowskim Al Capone. Gdy carski policjant zabi\u0142 jego ojca, Bornsztajn zszed\u0142 na drog\u0119 przest\u0119pcz\u0105. Cho\u0107 nale\u017ca\u0142 do p\u00f3\u0142\u015bwiatka\u00a0 przest\u0119pczego, potrafi\u0142 by\u0107 wra\u017cliwy na los najubo\u017cszych. Menachem…<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":7891,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_mi_skip_tracking":false,"footnotes":""},"categories":[46],"tags":[],"class_list":["post-7884","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-historia"],"yoast_head":"\n