Polski historyk Feliks Tych (1929-2015) w przedmowie do drugiego tomu Archiwum Ringelbluma<\/i>, stwierdzi\u0142 \u017ce III Rzesza od co najmniej lata 1941 r. na okupowanych ziemiach polskich prowadzi\u0142a pierwsz\u0105 w historii \u015bwiata wojn\u0119 przeciwko dzieciom, szczeg\u00f3lnie przeciwko dzieciom \u017cydowskim. Napisa\u0142 \u2013 \u201eWymordowanie dzieci sta\u0142o si\u0119 jednym z wojennych cel\u00f3w Hitlera\u201d. (\u2026) Ten wyrok \u015bmierci zosta\u0142 wykonany na oczach \u015blepego na te zbrodni\u0119 \u015bwiata, maj\u0105cego za jedyne alibi \u2013 niedowierzanie\u201d.<\/p>\n
Jednak Irena Sendlerowa (1910-2008) i wiele jej podobnych os\u00f3b nie pozosta\u0142y bierne wobec dramatu \u017cydowskich dzieci zamkni\u0119tych w gettach. Historia ratowania, jaka si\u0119 z t\u0105 postaci\u0105 wi\u0105\u017ce, i jej po\u015bwi\u0119cenie dla najm\u0142odszych, najniewinniejszych ofiar Zag\u0142ady s\u0105 dzi\u015b znane na ca\u0142ym \u015bwiecie. Nierozerwalnie wszelkie jej dzia\u0142ania kojarzymy z Rad\u0105 Pomocy \u017bydom przy Delegaturze Rz\u0105du na Kraj, kt\u00f3r\u0105 potocznie nazywamy \u201e\u017begot\u0105\u201d. Na podkre\u015blenie zas\u0142uguje to, \u017ce by\u0142a\u00a0 jedyna w okupowanej Europie organizacja podziemna, kt\u00f3ra wyspecjalizowa\u0142a si\u0119 w pomocy i ratowaniu skazanych na \u015bmier\u0107 \u017byd\u00f3w. W ramach tej struktury Sendler kierowa\u0142a referatem dzieci\u0119cym. Na ten temat powsta\u0142o nie tylko wiele ksi\u0105\u017cek, lecz tak\u017ce sporo przedsi\u0119wzi\u0119\u0107 artystycznych. R\u00f3wnie\u017c sama Sendler, jako \u015bwiadek historii, zd\u0105\u017cy\u0142a po wojnie opowiedzie\u0107 wiele na temat swojej okupacyjnej aktywno\u015bci. Szacuje si\u0119, \u017ce \u017begota, oraz osoby i organizacje z ni\u0105 wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105ce podj\u0119\u0142a pr\u00f3b\u0119 uratowania ponad 2,5 tys. dzieci \u017cydowskich. Wiele z nich zawdzi\u0119cza \u017cycie Matce Dzieci Holokaustu, jak nazywano Sendler.<\/p>\n
Dzie\u0142o jej \u017cycia nie ogranicza\u0142o si\u0119 jednak do niesienia pomocy najm\u0142odszym. Mniej m\u00f3wi si\u0119 bowiem o jej ofiarno\u015bci dla os\u00f3b doros\u0142ych, kt\u00f3re najpierw by\u0142y prze\u015bladowane, ograbione, a nast\u0119pnie zamkni\u0119te w warszawskim getcie. Mowa tu o udzielaniu pomocy do lata 1942 r., gdy rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 akcja likwidacja warszawskiego getta. Te kontakty wynika\u0142y z przedwojennych relacji, jakie \u0142\u0105czy\u0142y Sendler z wieloma osobami narodowo\u015bci \u017cydowskiej. Powstanie gettowego muru w centrum Warszawy nie przerwa\u0142o tych znajomo\u015bci, a wr\u0119cz jej nasili\u0142o, poniewa\u017c jej \u017cydowscy koledzy i kole\u017canki potrzebowali wielorakiej pomocy.<\/p>\n
Z wieloma z nich pozna\u0142a si\u0119 w pracy, b\u0119d\u0105c od przedwojnia zatrudnion\u0105 w Wydziale Opieki Spo\u0142ecznej i Zdrowia Publicznego Zarz\u0105du Miejskiego miasta sto\u0142ecznego Warszawy. Jej najserdeczniejsz\u0105 przyjaci\u00f3\u0142k\u0105 by\u0142a pracuj\u0105ca tam Ewa Rechtman, kt\u00f3ra jednocze\u015bnie, jako asystentka na Wydziale Humanistycznym Wolnej Wszechnicy, wyk\u0142ada\u0142a slawistyk\u0119. Gdy w Warszawie rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 niemieckie rz\u0105dy zosta\u0142a wraz z innymi \u017bydami zwolniona z Zarz\u0105du Miejskiego.<\/p>\n
Pomoc znajomym \u017bydom rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 w Wydziale Opieki znajduj\u0105cym si\u0119 przy ul. Wolskiej 4. Znamienne, \u017ce Sendler uprawia\u0142a tam konspiracj\u0119 w konspiracji, nale\u017c\u0105c do podziemnej kom\u00f3rki Polskiej Partii Socjalistycznej. Za\u0142atwiaj\u0105c bowiem polskim \u017co\u0142nierzom fa\u0142szywe za\u015bwiadczenia umo\u017cliwiaj\u0105ce im, wbrew niemieckim zarz\u0105dzeniom, pobieranie miesi\u0119cznej zapomogi i korzystania ze sto\u0142\u00f3wki, pomaga\u0142a tak\u017ce \u017cydowskim znajomym. Przygotowywa\u0142a dla nich, bez wiedzy partyjnych koleg\u00f3w, takie same jak \u017co\u0142nierzom zapomogi i przyprowadza\u0142a ich do sto\u0142\u00f3wki, gdzie otrzymywali dodatkowe paczki \u017cywno\u015bciowe.<\/p>\n
Szybko pomoc ta uleg\u0142a poszerzeniu \u2013 wykorzystuj\u0105c miejsce pracy, pod kierunkiem Jadwigi Piotrowskiej (1903-1994), wraz z Jadwig\u0105 Sa\u0142ek-Denko i Iren\u0105 Schulz Sedler opracowa\u0142a system fa\u0142szowania dokumentacji, by pomoc z miasta mog\u0142a dotrze\u0107 do wybranych przez nie \u017byd\u00f3w. Poniewa\u017c Niemcy zaostrzyli kontrole, nale\u017ca\u0142o robi\u0107 to z rozmys\u0142em. Fa\u0142szowanie dokument\u00f3w musia\u0142o odbywa\u0107 si\u0119 a\u017c w trzech miejscach \u2013 w ksi\u0119gach meldunkowych, kt\u00f3rymi dysponowali administratorzy dom\u00f3w, nast\u0119pnie w miejskim Wydziale Ewidencji oraz w Wydziale Opieki, gdzie kobiety pracowa\u0142y. Aby ta akcja pomocowa mia\u0142a szanse powodzenia nale\u017ca\u0142o po pierwsze, nam\u00f3wi\u0107 wybran\u0105 osob\u0119 do fikcyjnego zameldowania \u017cydowskiego lokatora, po drugie, znale\u017a\u0107 zaufany \u201ekontakt\u201d w Wydziale Ewidencji, oraz po trzecie, zarejestrowa\u0107 w kartotece w Wydziale Opieki \u201epodopiecznego\u201d. Konspiratorki musia\u0142y tak\u017ce zabezpieczy\u0107 si\u0119 przed nieoczekiwanymi wizytami u takich fikcyjnie rejestrowanych os\u00f3b \u2013 dlatego przy ich nazwiskach zamieszcza\u0142y informacje o niebezpiecznych chorobach zaka\u017anych, co zniech\u0119ca\u0142o do ewentualnych odwiedzin.<\/p>\n
Formy kole\u017ce\u0144skiej pomocy musia\u0142y ulec zmianie, gdy Niemcy 16 listopada 1940 r. wznie\u015bli ceglany mur i dla wszystkich warszawiak\u00f3w sta\u0142o si\u0119 jasne, \u017ce w centrum europejskiej stolicy powstanie getto na wz\u00f3r \u015bredniowiecznych rozwi\u0105za\u0144.<\/p>\n
Sendler i jej zaufane kole\u017canki mog\u0142y do niego legalnie i bardzo cz\u0119sto zachodzi\u0107, poniewa\u017c dysponowa\u0142y przepustkami sanitarnymi. Wydawa\u0142 je Juliusz Majkowski \u2013 dyrektor Miejskich Zak\u0142ad\u00f3w Sanitarnych, kt\u00f3ry mia\u0142 za zadanie panowa\u0107 nad rozprzestrzeniaj\u0105cym si\u0119 w getcie tyfusem. Dzi\u0119ki jego \u017cyczliwo\u015bci odwiedza\u0142y za murami znajomych, dostarczaj\u0105c im leki, \u015brodki czysto\u015bci oraz ubrania, kt\u00f3re przemyca\u0142y w niewidoczny spos\u00f3b na sobie. Ich pomoc by\u0142a nieoceniona \u2013 przychodz\u0105c ze \u015bwiata zewn\u0119trznego mog\u0142y wiele za\u0142atwi\u0107, podnosz\u0105c na duchu kole\u017canki czy koleg\u00f3w i pr\u00f3buj\u0105c ul\u017cy\u0107 ich losowi. Sendlerowa\u0142 s\u0142ucha\u0142a tych historii i stara\u0142a si\u0119 pom\u00f3c, jak tylko mog\u0142a. Ratunkiem mog\u0142y okaza\u0107 si\u0119 z trudem zdobyte pojedyncze szczepionki Weigla w okresie, gdy w zimie z 1941 na 1942 r. tyfus zbiera\u0142 przera\u017caj\u0105ce \u017cniwo, czy za\u0142atwiona po znajomo\u015bci praca w jakiej\u015b \u017cydowskiej organizacji w getcie, kt\u00f3ra poprawia\u0142a sytuacj\u0119 materialn\u0105. W czasie odwiedzin w getcie Sendlerowej uda\u0142o si\u0119 nawet dokszta\u0142ca\u0107 \u2013 bra\u0142a udzia\u0142 w wyk\u0142adach i prelekcjach, min. doktora Henryka Landaua czy Ludwika Hirszfelda (1884-1954). Partycypowa\u0142a te\u017c w licznych konspiracyjnych spotkaniach, poznaj\u0105c prawdziwe \u017cycie getta.<\/p>\n
Inni z kolei pragn\u0119li poinformowa\u0107 Polak\u00f3w, co dzia\u0142o si\u0119 za murami. Sendlerowa wi\u0119c zanosi\u0142a na tzw. \u201earyjsk\u0105 stron\u0119\u201d gettow\u0105 pras\u0119, wydawan\u0105 na przeszmuglowanym powielaczu. Dzi\u0119ki tej konspiracyjnej \u201erobocie\u201d pozna\u0142a adwokata Antoniego Oppenheima i Jerzego Neudinga \u2013 autor\u00f3w\u00a0 pisz\u0105cych do czasopisma socjalistycznego \u201eGetto Podziemne\u201d.<\/p>\n
W tym czasie przysz\u0142a Matka Dzieci Holokaustu sta\u0142a si\u0119 \u201eKlar\u0105\u201d \u2013 taki oficjalny i konspiracyjny pseudonim przybra\u0142a, dzia\u0142aj\u0105c w lewicuj\u0105cej Robotniczej Partii Polskich Socjalist\u00f3w. Wkr\u00f3tce z \u201eKlary\u201d przeistoczy si\u0119 w \u201eJolant\u0119\u201d, skupiaj\u0105c si\u0119 na dzia\u0142aniach ratowniczych dzieci \u017cydowskich w \u017begocie.<\/p>\n
Wybitna pisarka i dziennikarka \u2013 Anna Bikont, autorka bodaj najlepszej ksi\u0105\u017cki o Sendlerowej, pragn\u0105c nakre\u015bli\u0107 do\u015bwiadczenia swojej bohaterki z tego okresu w getcie, zacytowa\u0142a jej powojenne refleksje na temat mieszka\u0144c\u00f3w \u201edzielnicy \u017cydowskiej\u201d: \u201eChc\u0119 wykaza\u0107 m\u0142odej generacji \u017byd\u00f3w w diasporze, \u017ce si\u0119 myl\u0105, uwa\u017caj\u0105c, \u017ce \u017bydzi szli na \u015bmier\u0107 zrezygnowani, bez walki. To nie jest prawda. Chcia\u0142abym przedstawi\u0107 ich codzienn\u0105 walk\u0119, pe\u0142n\u0105 godno\u015bci i bezinteresownej ofiarno\u015bci, walk\u0119 o ka\u017cda kromk\u0119 chleba czy lekarstwo dla tych, kt\u00f3rych kochali. Ka\u017cdy dzie\u0144, ka\u017cda godzina, ka\u017cda minuta sp\u0119dzona w tym piekle by\u0142a walk\u0105\u201d. Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce Sendlerowa walczy\u0142a razem z mieszka\u0144cami tego potwornego miejsca. Rzeczywisto\u015b\u0107 ta szybko sta\u0142a si\u0119 tak\u017ce jej codzienno\u015bci\u0105, poniewa\u017c niekiedy kilka razy dziennie wchodzi\u0142a do getta. Musia\u0142a w\u00f3wczas zak\u0142ada\u0107 opask\u0119 z gwiazd\u0105 Dawida, by nie zwraca\u0107 na siebie uwagi Niemc\u00f3w, jak te\u017c nieznaj\u0105cych jej \u017byd\u00f3w.<\/p>\n
Doskona\u0142e obeznanie z gettowymi warunkami spowodowa\u0142o, \u017ce latem 1942 r. Sendler, wraz z kilkoma innymi osobami, otrzyma\u0142a zadanie pilotowania wizyty w tym miejscu m\u0119\u017cczyzny, kt\u00f3rego zadaniem w ramach Polskiego Pa\u0144stwa Podziemnego by\u0142o zapoznanie si\u0119 z realiami panuj\u0105cymi za murami. Zosta\u0142 on wprowadzony tunelem pod ul. Muranowsk\u0105. Po wojnie uczestnicy tej wyprawy dowiedzieli si\u0119, \u017ce osob\u0105 ta by\u0142 Jan Karski (1914-2000), w kt\u00f3rego poczcie kurierskiej wiezionej na Zach\u00f3d znalaz\u0142y si\u0119 informacje o tragicznym losie \u017byd\u00f3w. W nied\u0142ugim czasie po jego wizycie getto warszawskie przesta\u0142o w swojej dotychczasowej formie istnie\u0107.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Polski historyk Feliks Tych (1929-2015) w przedmowie do drugiego tomu Archiwum Ringelbluma, stwierdzi\u0142 \u017ce III Rzesza od co najmniej lata 1941 r. na okupowanych ziemiach polskich prowadzi\u0142a pierwsz\u0105 w historii…<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":5631,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_mi_skip_tracking":false,"footnotes":""},"categories":[46],"tags":[],"class_list":["post-5627","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-historia"],"yoast_head":"\n