{"id":51030,"date":"2023-11-18T09:46:04","date_gmt":"2023-11-18T08:46:04","guid":{"rendered":"https:\/\/dignitynews.eu\/?p=51030"},"modified":"2023-11-18T19:57:11","modified_gmt":"2023-11-18T18:57:11","slug":"grabieze-wojenne-dziel-sztuki-w-polsce","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dignitynews.eu\/pl\/grabieze-wojenne-dziel-sztuki-w-polsce\/","title":{"rendered":"Grabie\u017ce wojenne dzie\u0142 sztuki w Polsce"},"content":{"rendered":"
Zar\u00f3wno historycy, jak te\u017c historycy sztuki zgadzaj\u0105 si\u0119 z opini\u0105, \u017ce trudno by\u0142oby dzi\u015b wskaza\u0107 inne pa\u0144stwo ni\u017c Polsk\u0119, kt\u00f3re straci\u0142o lwi\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 swego dziedzictwa kulturowego w wyniku wojen. Najwi\u0119kszy ubytek pod tym wzgl\u0119dem nast\u0105pi\u0142 podczas najazdu szwedzkiego w 1655 r.\u00a0 i II wojny \u015bwiatowej.<\/strong><\/h5>\n

Cho\u0107 w historii pa\u0144stwa polskiego do wieku XVII zdarza\u0142y si\u0119 liczne przypadki rabunk\u00f3w dzie\u0142 sztuki, to dopiero podczas wojny p\u00f3\u0142nocnej (1655-1660), zwanej w polskiej tradycji historycznej potopem szwedzkim, Polska do\u015bwiadczy\u0142a masowego wywo\u017cenia zasob\u00f3w polskich bibliotek i archiw\u00f3w.<\/p>\n

Najwi\u0119ksz\u0105 skarbnic\u0105 najs\u0142ynniejszych dzie\u0142 sztuki w Polsce by\u0142 w\u00f3wczas Zamek Kr\u00f3lewski w Warszawie. Zbiory powi\u0119kszali przede wszystkim kr\u00f3lowie Zygmunt III Waza i W\u0142adys\u0142aw IV. Wzbogacali kr\u00f3lewskie kolekcje o rze\u017aby antyczne, obrazy, tkaniny, kobierce, bro\u0144 oraz starodruki i r\u0119kopisy, a tak\u017ce o r\u00f3\u017cne kosztowno\u015bci. Ca\u0142y ten zbi\u00f3r zagarn\u0119\u0142y wojska szwedzkie w 1655 r., \u0142upi\u0105c doszcz\u0119tnie ziemie polskie wsp\u00f3lnie m.in. z wojskami siedmiogrodzkimi i brandenburskimi. Kr\u00f3l Karol Gustaw i jego poplecznicy ograbili Polsk\u0119 w tak wielkim stopniu, \u017ce do dzisiaj zachowa\u0142o si\u0119 ma\u0142o zabytk\u00f3w z epoki barokowej. Nie bez przesady znawcy tematu podkre\u015blaj\u0105, \u017ce w ci\u0105gu dw\u00f3ch lat obecno\u015bci na ziemiach polskich nieprzyjaciela Polska sta\u0142a si\u0119 pustyni\u0105 kulturaln\u0105. Wywieziono w tym czasie \u0142\u0105cznie 7 statk\u00f3w \u0142up\u00f3w wojennych, g\u0142\u00f3wnie dzie\u0142 sztuki.<\/p>\n

Najbardziej ze wszystkich polskich miast i o\u015brodk\u00f3w kultury ucierpia\u0142a Warszawa. Akty grabie\u017cy podszyte by\u0142y nienawi\u015bci\u0105 do Polski i Polak\u00f3w \u2013 w Zamku Kr\u00f3lewskim zrywano nawet framugi, drewniane i kamienne posadzki w poszukiwaniu skarb\u00f3w. Determinacja Szwed\u00f3w by\u0142a tak du\u017ca, \u017ce sp\u0142awiono rzekami tak\u017ce wszystkie istniej\u0105ce 32 marmurowe kolumny zamkowe do Szwecji. \u015aladem obecno\u015bci wrogich wojsk w Zamku sta\u0142o si\u0119 wsz\u0119dzie wyst\u0119puj\u0105ce ko\u0144skie \u0142ajno\u2026<\/p>\n

Podobny los spotka\u0142 Krak\u00f3w. Katedr\u0119 krakowsk\u0105 ograbiano a\u017c 7 razy. Najwi\u0119kszym barbarzy\u0144stwem wykaza\u0142 si\u0119 gubernator Krakowa gen. Pawe\u0142 Wirtz, kt\u00f3ry w\u0142asnor\u0119cznie zrywa\u0142 srebrne blachy z zewn\u0119trznej trumny \u015bw. Stanis\u0142awa. Otwarto te\u017c groby kr\u00f3l\u00f3w, rabuj\u0105c z nich kosztowno\u015bci. Grabie\u017ccom nie uda\u0142o si\u0119 jednak odnale\u017a\u0107 zawarto\u015bci skarbca koronnego, kt\u00f3ry wywieziono zawczasu, ukrywaj\u0105c na \u015al\u0105sku. Ocala\u0142y r\u00f3wnie\u017c arrasy wawelskie.<\/p>\n

\u0141upy wojenne sta\u0142y si\u0119 podstaw\u0105, tworzonej w\u00f3wczas w Uppsali biblioteki uniwersyteckiej. Dzi\u015b wiemy, \u017ce pochodzi\u0142y one g\u0142\u00f3wnie z warszawskiej biblioteki Jana Kazimierza, ksi\u0105\u017cnic kolegi\u00f3w jezuickich m.in. w Poznaniu oraz z bibliotek biskup\u00f3w warmi\u0144skich. Znaczna cz\u0119\u015b\u0107 tego polskiego zasobu pozosta\u0142a w Uppsali i nigdy nie powr\u00f3ci\u0142a do Polski.<\/p>\n

Kolejna wielka fala grabie\u017cy polskich d\u00f3br kultury przysz\u0142a do Polski wraz z wybuchem drugiej wojny \u015bwiatowej. Niemcy tym odr\u00f3\u017cniali si\u0119 od wszystkich innych wojennych szabrownik\u00f3w, \u017ce stworzyli na mocy okupacyjnego prawa pozory legalno\u015bci, okradaj\u0105c pa\u0144stwo polskie z jego dziedzictwa kulturalnego. Ju\u017c bowiem 16 grudnia 1939 r. w Generalnym Gubernatorstwie pojawi\u0142o si\u0119 rozporz\u0105dzenie o powszechnej konfiskacie przedmiot\u00f3w artystycznych na jego obszarze. Na mocy okupacyjnego prawa zakazano wi\u0119c posiadania \u201ed\u00f3br kultury\u201d, w tym nawet pami\u0105tek rodzinnych i historycznych pochodz\u0105cych sprzed 1850 r.<\/p>\n

Systematyczny i masowy charakter wyszukiwania najcenniejszych zabytk\u00f3w w celu grabienia polskich instytucji przyni\u00f3s\u0142 bardzo tragiczne rezultaty, poniewa\u017c Niemcy dokonywali tych czynno\u015bci bardzo systematycznie, wystawiaj\u0105c nawet stosowane pokwitowania. Tego rodzaju dokument otrzymali np. Czartoryscy, ale tak\u017ce dyrektorzy niekt\u00f3rych plac\u00f3wek muzealnych. Wszystkie dobra okupanci gromadzili tymczasowo w Bibliotece Jagiello\u0144skiej.<\/p>\n

Po zwiezieniu ich do bibliotecznego gmachu dokonano spisu \u0142up\u00f3w, wybieraj\u0105c ponad 500 najcenniejszych\u00a0 egzemplarzy, w tym 88 pochodz\u0105cych z kolekcji Czartoryskich. Najcenniejszy by\u0142 obraz \u201ePortret m\u0142odzie\u0144ca\u201d p\u0119dzla Rafaela Santi. Wszystkie dzie\u0142a opisano i sfotografowano. Akcja ta zako\u0144czy\u0142a si\u0119 powstaniem dokumentu pt. \u201eSichergestelte Kunstwerke im Generalgouvernement\u201d. By\u0142 to katalog \u201ezabezpieczonych\u201d dzie\u0142 sztuki na terenie Generalnego Gubernatorstwa. Warto podkre\u015bli\u0107, \u017ce w \u017cadnym innym okupowanym kraju nie powsta\u0142 tego rodzaju spis zagrabionych d\u00f3br. Wydano go nawet drukiem w 1940 r., aczkolwiek w niewielkim nak\u0142adzie, tym niemniej zwraca uwag\u0119, \u017ce reprezentowa\u0142 on wysoki poziom edytorski, co oznacza, \u017ce niemieccy kolekcjonerzy, do kt\u00f3rych by\u0142 skierowany, w og\u00f3le nie wstydzili si\u0119 tego, \u017ce dzie\u0142a sztuki pochodzi\u0142y z kradzie\u017cy wojennej. Do katalogu do\u0142\u0105czono elegancko oprawione teki zawieraj\u0105ce 478 fotografii.<\/p>\n

Najwa\u017cniejsz\u0105 osob\u0105 odpowiedzialn\u0105 za niemieckie grabie\u017ce w okupowanej Polsce by\u0142 Kajetan M\u00fchlmann (1898-1958), austriacki historyk sztuki, kierownik G\u0142\u00f3wnego Wydzia\u0142u Nauki i O\u015bwiaty Generalnego Gubernatorstwa. Nale\u017ca\u0142 do nieformalnej grupy, zwanej \u201eDienststelle M\u00fchlmann\u201d (biuro M\u00fchlmanna), kt\u00f3re zajmowa\u0142o si\u0119 obrotem dzie\u0142ami sztuki skradzionymi w Austrii, Belgii, Francji, Holandii i w Polsce, w tym nale\u017c\u0105cych do \u017byd\u00f3w. Po wojnie unikn\u0105\u0142 odpowiedzialno\u015bci \u2013 utrzymywa\u0142 si\u0119 z handlu dzie\u0142ami sztuki, a przez ameryka\u0144skich dziennikarzy nazwany zosta\u0142 \u201ejednym z najwi\u0119kszych grabie\u017cc\u00f3w sztuki w historii ludzkiej cywilizacji\u201d, ale te\u017c \u201enajbardziej nieprzejednanym nazist\u0105 w grupie szabrownik\u00f3w przeznaczonych do ameryka\u0144skiego \u015bledztwa w okresie letnim 1945 r.\u201d.<\/p>\n

R\u00f3wnolegle do szabrownictwa niemieckiego podobne dzia\u0142ania przedsi\u0119wzi\u0119li podczas drugiej wojny \u015bwiatowej Rosjanie.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Zar\u00f3wno historycy, jak te\u017c historycy sztuki zgadzaj\u0105 si\u0119 z opini\u0105, \u017ce trudno by\u0142oby dzi\u015b wskaza\u0107 inne pa\u0144stwo ni\u017c Polsk\u0119, kt\u00f3re straci\u0142o lwi\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 swego dziedzictwa kulturowego w wyniku wojen. Najwi\u0119kszy…<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":51031,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_mi_skip_tracking":false,"footnotes":""},"categories":[46],"tags":[],"class_list":["post-51030","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-historia"],"yoast_head":"\nGrabie\u017ce wojenne dzie\u0142 sztuki w Polsce - Godno\u015b\u0107 - DignityNews.eu<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/dignitynews.eu\/pl\/grabieze-wojenne-dziel-sztuki-w-polsce\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Grabie\u017ce wojenne dzie\u0142 sztuki w Polsce - Godno\u015b\u0107 - DignityNews.eu\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Zar\u00f3wno historycy, jak te\u017c historycy sztuki zgadzaj\u0105 si\u0119 z opini\u0105, \u017ce trudno by\u0142oby dzi\u015b wskaza\u0107 inne pa\u0144stwo ni\u017c Polsk\u0119, kt\u00f3re straci\u0142o lwi\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 swego dziedzictwa kulturowego w wyniku wojen. Najwi\u0119kszy…\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/dignitynews.eu\/pl\/grabieze-wojenne-dziel-sztuki-w-polsce\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Godno\u015b\u0107 - DignityNews.eu\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2023-11-18T08:46:04+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2023-11-18T18:57:11+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/dignitynews.eu\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/800px-Raphael-Young_man-1.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"800\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"990\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Dignity News\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Dignity News\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"4 minuty\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/dignitynews.eu\/pl\/#website\",\"url\":\"https:\/\/dignitynews.eu\/pl\/\",\"name\":\"Godno\u015b\u0107 - DignityNews.eu\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/dignitynews.eu\/pl\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/dignitynews.eu\/pl\/grabieze-wojenne-dziel-sztuki-w-polsce\/\",\"url\":\"https:\/\/dignitynews.eu\/pl\/grabieze-wojenne-dziel-sztuki-w-polsce\/\",\"name\":\"Grabie\u017ce wojenne dzie\u0142 sztuki w Polsce - Godno\u015b\u0107 - DignityNews.eu\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/dignitynews.eu\/pl\/#website\"},\"datePublished\":\"2023-11-18T08:46:04+00:00\",\"dateModified\":\"2023-11-18T18:57:11+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/dignitynews.eu\/pl\/#\/schema\/person\/0b62b762b8174802fabc81a3ecb1bfcb\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/dignitynews.eu\/pl\/grabieze-wojenne-dziel-sztuki-w-polsce\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/dignitynews.eu\/pl\/grabieze-wojenne-dziel-sztuki-w-polsce\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/dignitynews.eu\/pl\/grabieze-wojenne-dziel-sztuki-w-polsce\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\/\/dignitynews.eu\/pl\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Grabie\u017ce wojenne dzie\u0142 sztuki w Polsce\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/dignitynews.eu\/pl\/#\/schema\/person\/0b62b762b8174802fabc81a3ecb1bfcb\",\"name\":\"Dignity News\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/dignitynews.eu\/pl\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/97963171a6d9108f8381bbefb1c6b150c445b6ddd9e3077b96c86cf5892c85dc?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/97963171a6d9108f8381bbefb1c6b150c445b6ddd9e3077b96c86cf5892c85dc?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Dignity News\"},\"url\":\"https:\/\/dignitynews.eu\/pl\/author\/mikolaj-palade\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Grabie\u017ce wojenne dzie\u0142 sztuki w Polsce - Godno\u015b\u0107 - DignityNews.eu","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/dignitynews.eu\/pl\/grabieze-wojenne-dziel-sztuki-w-polsce\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Grabie\u017ce wojenne dzie\u0142 sztuki w Polsce - Godno\u015b\u0107 - DignityNews.eu","og_description":"Zar\u00f3wno historycy, jak te\u017c historycy sztuki zgadzaj\u0105 si\u0119 z opini\u0105, \u017ce trudno by\u0142oby dzi\u015b wskaza\u0107 inne pa\u0144stwo ni\u017c Polsk\u0119, kt\u00f3re straci\u0142o lwi\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 swego dziedzictwa kulturowego w wyniku wojen. Najwi\u0119kszy…","og_url":"https:\/\/dignitynews.eu\/pl\/grabieze-wojenne-dziel-sztuki-w-polsce\/","og_site_name":"Godno\u015b\u0107 - DignityNews.eu","article_published_time":"2023-11-18T08:46:04+00:00","article_modified_time":"2023-11-18T18:57:11+00:00","og_image":[{"width":800,"height":990,"url":"https:\/\/dignitynews.eu\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/800px-Raphael-Young_man-1.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Dignity News","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Napisane przez":"Dignity News","Szacowany czas czytania":"4 minuty"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/dignitynews.eu\/pl\/#website","url":"https:\/\/dignitynews.eu\/pl\/","name":"Godno\u015b\u0107 - DignityNews.eu","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/dignitynews.eu\/pl\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/dignitynews.eu\/pl\/grabieze-wojenne-dziel-sztuki-w-polsce\/","url":"https:\/\/dignitynews.eu\/pl\/grabieze-wojenne-dziel-sztuki-w-polsce\/","name":"Grabie\u017ce wojenne dzie\u0142 sztuki w Polsce - Godno\u015b\u0107 - DignityNews.eu","isPartOf":{"@id":"https:\/\/dignitynews.eu\/pl\/#website"},"datePublished":"2023-11-18T08:46:04+00:00","dateModified":"2023-11-18T18:57:11+00:00","author":{"@id":"https:\/\/dignitynews.eu\/pl\/#\/schema\/person\/0b62b762b8174802fabc81a3ecb1bfcb"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/dignitynews.eu\/pl\/grabieze-wojenne-dziel-sztuki-w-polsce\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/dignitynews.eu\/pl\/grabieze-wojenne-dziel-sztuki-w-polsce\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/dignitynews.eu\/pl\/grabieze-wojenne-dziel-sztuki-w-polsce\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/dignitynews.eu\/pl\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Grabie\u017ce wojenne dzie\u0142 sztuki w Polsce"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/dignitynews.eu\/pl\/#\/schema\/person\/0b62b762b8174802fabc81a3ecb1bfcb","name":"Dignity News","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/dignitynews.eu\/pl\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/97963171a6d9108f8381bbefb1c6b150c445b6ddd9e3077b96c86cf5892c85dc?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/97963171a6d9108f8381bbefb1c6b150c445b6ddd9e3077b96c86cf5892c85dc?s=96&d=mm&r=g","caption":"Dignity News"},"url":"https:\/\/dignitynews.eu\/pl\/author\/mikolaj-palade\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/dignitynews.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/51030","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/dignitynews.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/dignitynews.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dignitynews.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dignitynews.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=51030"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/dignitynews.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/51030\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":51036,"href":"https:\/\/dignitynews.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/51030\/revisions\/51036"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dignitynews.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/51031"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/dignitynews.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=51030"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/dignitynews.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=51030"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/dignitynews.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=51030"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}