{"id":49458,"date":"2023-10-28T11:03:43","date_gmt":"2023-10-28T09:03:43","guid":{"rendered":"https:\/\/dignitynews.eu\/?p=49458"},"modified":"2023-10-28T21:20:04","modified_gmt":"2023-10-28T19:20:04","slug":"rola-i-zadania-zomo","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dignitynews.eu\/pl\/rola-i-zadania-zomo\/","title":{"rendered":"\u017bydowski Instytut Naukowy w Wilnie JIVO"},"content":{"rendered":"
\u017bydowski Instytut Naukowy powo\u0142any w Wilnie, jednym z najwi\u0119kszych polskich miast II Rzeczypospolitej, sta\u0142 si\u0119\u00a0\u00a0 czo\u0142ow\u0105 naukow\u0105 instytucj\u0105 \u017cydowsk\u0105 w mi\u0119dzywojennej Europie. Stanowi\u0142 pioniersk\u0105 i interdyscyplinarn\u0105 organizacj\u0119, kt\u00f3ra prowadzi\u0142a nowoczesne badania nad j\u0119zykiem jidysz, wydawa\u0142a prace historyczne, etnograficzne, socjologiczne. Dokumentowano r\u00f3wnie\u017c materialne \u015blady kultury \u017cydowskiej.<\/strong><\/h5>\n

W lutym 1925 r. mieszkaj\u0105cy w Kijowie filolog Nachum Sztif, w swej pracy nad j\u0119zykiem jidysz, doszed\u0142 do wniosku, \u017ce niezb\u0119dne jest za\u0142o\u017cenie instytucji, w kt\u00f3rej \u017cydowscy nauczyciele i dziennikarze mogliby uzupe\u0142ni\u0107 swe wiadomo\u015bci j\u0119zykowe. Mia\u0142a by\u0107 ona uczelni\u0105 nie uniwersyteck\u0105 o charakterze czysto akademickiej instytucji i posiada\u0107 4 sekcje: filologii \u017cydowskiej, historii \u017cydowskiej, spraw socjalno-ekonomicznych i pedagogicznych. Sztif uwa\u017ca\u0142, \u017ce Wilno by\u0142oby odpowiednim miastem na jej siedzib\u0119, zw\u0142aszcza \u017ce nazywano je..\u00a0 \u201eLitewsk\u0105 Jerozolim\u0105\u201d..<\/p>\n

W wile\u0144skiej Radzie Miejskiej od 1919 r. dzia\u0142a\u0142 Klub Izraelit\u00f3w, kt\u00f3rego staraniem w 1923 r. Rada podj\u0119\u0142a decyzj\u0119 o przyznaniu ci\u0105g\u0142ych dotacji w ramach bud\u017cetu miasta na prywatne szkolnictwo \u017cydowskie. Sztif zaproponowa\u0142 utworzenie ca\u0142ego systemu instytucji rozrzuconych po r\u00f3\u017cnych krajach, kt\u00f3re by\u0142yby podporz\u0105dkowane jednej centrali, na kt\u00f3rej siedzib\u0119 wybrano w\u0142a\u015bnie Wilno.<\/p>\n

Instytut, kt\u00f3rego tw\u00f3rc\u0105 i kierownikiem by\u0142 j\u0119zykoznawca i dzia\u0142acz spo\u0142eczny Max Weinreich, stawia\u0142 sobie nast\u0119puj\u0105ce zadania: \u201ekoncentrowa\u0107 tw\u00f3rczo\u015b\u0107 naukow\u0105 w j\u0119zyku \u017cydowskim, przede wszystkim za\u015b badania nad j\u0119zykiem oraz literatur\u0105 \u017cydowsk\u0105\u201d, \u201ewyszkoli\u0107 pracownik\u00f3w naukowych\u201d, \u201erejestrowa\u0107 wszelkie przejawy \u017cydowskiego \u017cycia kulturalnego na ca\u0142ym \u015bwiecie\u201d.\u00a0 1 wrze\u015bnia 1927 r. oficjalnie zarejestrowano stowarzyszenie pod nazw\u0105 Towarzystwo Przyjaci\u00f3\u0142 \u017bydowskiego Instytutu Naukowego w Wilnie. Za\u0142o\u017cyciele JIWO poszli drog\u0105 zak\u0142adania towarzystw przyjaci\u00f3\u0142 instytutu w r\u00f3\u017cnych krajach, kt\u00f3re mia\u0142y zdobywa\u0107 \u015brodki na jego funkcjonowanie. Ostateczny kszta\u0142t organizacyjny Instytut uzyska\u0142 na konferencji, kt\u00f3ra odby\u0142a si\u0119 w dniach 24-27 pa\u017adziernika 1929 r. w Wilnie z udzia\u0142em przedstawicieli Polski, Litwy, \u0141otwy, Estonii, Rumunii, Niemiec i USA. Powo\u0142ano Prezydium Honorowe, w sk\u0142ad kt\u00f3rego wesz\u0142y osoby znane na ca\u0142ym \u015bwiecie, m.in. Albert Einstein czy Siegmund Freud. Dzia\u0142alno\u015bci\u0105 plac\u00f3wki zainteresowa\u0142y si\u0119 gminy \u017cydowskie oraz samorz\u0105dy polskich miast, kt\u00f3re zacz\u0119\u0142y wspiera\u0107 uczelni\u0119 finansowo. Rada miasta Wilna przewidzia\u0142a w bud\u017cecie miasta coroczne subwencje w wysoko\u015bci 3 000 z\u0142.<\/p>\n

W 1926 r. powsta\u0142a Centrala Bibliograficzna JIVO, kt\u00f3ra rejestrowa\u0142a wszystkie druki ukazuj\u0105ce si\u0119 w j\u0119zyku \u017cydowskim i hebrajskim oraz w innych j\u0119zykach dotycz\u0105ce spraw \u017cydowskich. W 1931 r. instytut zacz\u0105\u0142 tak\u017ce wydawa\u0107 miesi\u0119cznik \u201eJiwo Bleter\u201d jako wsp\u00f3lny organ wszystkich sekcji: filologicznej, historycznej, ekonomiczno-statystycznej, psychologiczno-pedagogicznej. Powstanie i dzia\u0142alno\u015b\u0107 JIVO zosta\u0142o zauwa\u017cone i docenione w polskim \u015brodowisku naukowym. W kwietniu 1931 r. w radiu wile\u0144skim prof. Mieczys\u0142aw Limanowski chwali\u0142 powo\u0142anie instytucji: \u201ePrace Instytutu \u015bci\u0105gn\u0119\u0142y na\u0144, a tem samem i na Wilno, uwag\u0119 ca\u0142ego \u015bwiata \u017cydowskiego. Dziesi\u0119\u0107 milion\u00f3w \u017byd\u00f3w, m\u00f3wi\u0105cych po \u017cydowsku, uwa\u017ca Wilno za swoje centrum. (\u2026) My Wilnianie jeste\u015bmy specjalnie zainteresowani w tem, by Instytut si\u0119 rozwija\u0142; wiemy, bowiem, jakie znaczenie maj\u0105 dla miasta instytucje o znaczeniu wszech\u015bwiatowym\u201d. Towarzystwa Przyjaci\u00f3\u0142 JIVO istnia\u0142y w wielu miastach Polski, m.in. w Warszawie, \u0141odzi, Lwowie, Krakowie, Bia\u0142ymstoku, Lublinie. W\u0142adze polskie na og\u00f3\u0142 bardzo przychylnie odnosi\u0142y si\u0119 do inicjatywy powo\u0142ania instytutu w Wilnie. Z drugiej strony obawiano si\u0119 nap\u0142ywu literatury komunistycznej z Rosji Sowieckiej.<\/p>\n

Do 1939 r. dorobek JIVO znacz\u0105co si\u0119 powi\u0119kszy\u0142. Organizowane by\u0142o Muzeum Sztuki, kt\u00f3re posiada\u0142o sporo warto\u015bciowych obraz\u00f3w. Muzeum Teatrologiczne, powo\u0142ane w 1931 r.,\u00a0 dysponowa\u0142o kilkudziesi\u0119cioma tysi\u0105cami fotografii, plakat\u00f3w, makiet itd. Centrala Bibliograficzna liczy\u0142a ponad 200 000 jednostek rejestracyjnych, biblioteka posiada\u0142a przesz\u0142o 40 tysi\u0119cy jednostek (w tym wiele unikat\u00f3w i rzadko\u015bci), archiwum dysponowa\u0142o kilkoma tysi\u0105cami r\u0119kopis\u00f3w oraz oko\u0142o 100 000 plakat\u00f3w, ulotek, statut\u00f3w i sprawozda\u0144 organizacji spo\u0142ecznych. Materia\u0142y Komisji Ludoznawczej stanowi\u0142y ponad 100 000 jednostek folklorystycznych (inwentaryzowano przys\u0142owia, wierzenia ludowe, tw\u00f3rczo\u015b\u0107 dzieci\u0119c\u0105, pie\u015bni, anegdoty, ba\u015bnie, zwyczaje \u015bwi\u0105teczne i\u00a0 obiekty etnograficzne). Wydzia\u0142 Badania M\u0142odzie\u017cy zebra\u0142 ponad 600 autobiografii m\u0142odzie\u017cy w wieku od 17 do 22 lat z przesz\u0142o 150 miast. JIVO w 1937 r. wspiera\u0142y Towarzystwa Przyjaci\u00f3\u0142 w 20 krajach \u015bwiata: Afryce Po\u0142udniowej, Anglii, Austrii, Belgii, Brazylii, Chile, Chinach, Estonii, Francji, Kanadzie, Kubie, Litwie, \u0141otwie, Meksyku, Palestynie, Polsce, Rumunii, Stanach Zjednoczonych, Szwajcarii i Urugwaju. Mniejsze grupy wspieraj\u0105ce instytut istnia\u0142y w szeregu innych pa\u0144stw (poza Zwi\u0105zkiem Sowieckim, gdzie za\u0142o\u017cono kilka \u017cydowskich plac\u00f3wek naukowych w duchu sowieckim). Wydano 12 tom\u00f3w z serii monografii i 57 numer\u00f3w biuletynu informacyjnego. . Utworzono tak\u017ce fundusz dla finansowania wydania encyklopedii powszechnej w j\u0119zyku \u017cydowskim (dwa pierwsze tomy ukaza\u0142y si\u0119 na prze\u0142omie 1934\/35).<\/p>\n

Dzia\u0142alno\u015b\u0107 Instytutu w Wilnie zosta\u0142a wstrzymana w 1940 r. W czasie okupacji niemieckiej jego pracownicy trafili do getta, a du\u017ca cz\u0119\u015b\u0107 zbior\u00f3w zosta\u0142a zniszczona lub rozgrabiona. Niekt\u00f3re najcenniejsze obiekty uda\u0142o si\u0119 uratowa\u0107, zosta\u0142y one wywiezione do Niemiec, a nast\u0119pnie przekazane po wojnie Instytutowi dzia\u0142aj\u0105cemu do dzi\u015b w Nowym Jorku.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u017bydowski Instytut Naukowy powo\u0142any w Wilnie, jednym z najwi\u0119kszych polskich miast II Rzeczypospolitej, sta\u0142 si\u0119\u00a0\u00a0 czo\u0142ow\u0105 naukow\u0105 instytucj\u0105 \u017cydowsk\u0105 w mi\u0119dzywojennej Europie. Stanowi\u0142 pioniersk\u0105 i interdyscyplinarn\u0105 organizacj\u0119, kt\u00f3ra prowadzi\u0142a nowoczesne…<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":49465,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_mi_skip_tracking":false,"footnotes":""},"categories":[46],"tags":[],"class_list":["post-49458","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-historia"],"yoast_head":"\n\u017bydowski Instytut Naukowy w Wilnie JIVO - Godno\u015b\u0107 - DignityNews.eu<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/dignitynews.eu\/pl\/rola-i-zadania-zomo\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"\u017bydowski Instytut Naukowy w Wilnie JIVO - Godno\u015b\u0107 - DignityNews.eu\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"\u017bydowski Instytut Naukowy powo\u0142any w Wilnie, jednym z najwi\u0119kszych polskich miast II Rzeczypospolitej, sta\u0142 si\u0119\u00a0\u00a0 czo\u0142ow\u0105 naukow\u0105 instytucj\u0105 \u017cydowsk\u0105 w mi\u0119dzywojennej Europie. Stanowi\u0142 pioniersk\u0105 i interdyscyplinarn\u0105 organizacj\u0119, kt\u00f3ra prowadzi\u0142a nowoczesne…\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/dignitynews.eu\/pl\/rola-i-zadania-zomo\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Godno\u015b\u0107 - DignityNews.eu\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2023-10-28T09:03:43+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2023-10-28T19:20:04+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/dignitynews.eu\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/1200px-Vilnia_Jatkovaja._\u0412\u0456\u043b\u044c\u043d\u044f_\u042f\u0442\u043a\u043e\u0432\u0430\u044f_H._Poddebski_1937.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1200\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"803\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Dignity News\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Dignity News\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"4 minuty\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/dignitynews.eu\/pl\/#website\",\"url\":\"https:\/\/dignitynews.eu\/pl\/\",\"name\":\"Godno\u015b\u0107 - DignityNews.eu\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/dignitynews.eu\/pl\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/dignitynews.eu\/pl\/rola-i-zadania-zomo\/\",\"url\":\"https:\/\/dignitynews.eu\/pl\/rola-i-zadania-zomo\/\",\"name\":\"\u017bydowski Instytut Naukowy w Wilnie JIVO - Godno\u015b\u0107 - DignityNews.eu\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/dignitynews.eu\/pl\/#website\"},\"datePublished\":\"2023-10-28T09:03:43+00:00\",\"dateModified\":\"2023-10-28T19:20:04+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/dignitynews.eu\/pl\/#\/schema\/person\/0b62b762b8174802fabc81a3ecb1bfcb\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/dignitynews.eu\/pl\/rola-i-zadania-zomo\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/dignitynews.eu\/pl\/rola-i-zadania-zomo\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/dignitynews.eu\/pl\/rola-i-zadania-zomo\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\/\/dignitynews.eu\/pl\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"\u017bydowski Instytut Naukowy w Wilnie JIVO\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/dignitynews.eu\/pl\/#\/schema\/person\/0b62b762b8174802fabc81a3ecb1bfcb\",\"name\":\"Dignity News\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/dignitynews.eu\/pl\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/97963171a6d9108f8381bbefb1c6b150c445b6ddd9e3077b96c86cf5892c85dc?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/97963171a6d9108f8381bbefb1c6b150c445b6ddd9e3077b96c86cf5892c85dc?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Dignity News\"},\"url\":\"https:\/\/dignitynews.eu\/pl\/author\/mikolaj-palade\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"\u017bydowski Instytut Naukowy w Wilnie JIVO - Godno\u015b\u0107 - DignityNews.eu","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/dignitynews.eu\/pl\/rola-i-zadania-zomo\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"\u017bydowski Instytut Naukowy w Wilnie JIVO - Godno\u015b\u0107 - DignityNews.eu","og_description":"\u017bydowski Instytut Naukowy powo\u0142any w Wilnie, jednym z najwi\u0119kszych polskich miast II Rzeczypospolitej, sta\u0142 si\u0119\u00a0\u00a0 czo\u0142ow\u0105 naukow\u0105 instytucj\u0105 \u017cydowsk\u0105 w mi\u0119dzywojennej Europie. Stanowi\u0142 pioniersk\u0105 i interdyscyplinarn\u0105 organizacj\u0119, kt\u00f3ra prowadzi\u0142a nowoczesne…","og_url":"https:\/\/dignitynews.eu\/pl\/rola-i-zadania-zomo\/","og_site_name":"Godno\u015b\u0107 - DignityNews.eu","article_published_time":"2023-10-28T09:03:43+00:00","article_modified_time":"2023-10-28T19:20:04+00:00","og_image":[{"width":1200,"height":803,"url":"https:\/\/dignitynews.eu\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/1200px-Vilnia_Jatkovaja._\u0412\u0456\u043b\u044c\u043d\u044f_\u042f\u0442\u043a\u043e\u0432\u0430\u044f_H._Poddebski_1937.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Dignity News","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Napisane przez":"Dignity News","Szacowany czas czytania":"4 minuty"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/dignitynews.eu\/pl\/#website","url":"https:\/\/dignitynews.eu\/pl\/","name":"Godno\u015b\u0107 - DignityNews.eu","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/dignitynews.eu\/pl\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/dignitynews.eu\/pl\/rola-i-zadania-zomo\/","url":"https:\/\/dignitynews.eu\/pl\/rola-i-zadania-zomo\/","name":"\u017bydowski Instytut Naukowy w Wilnie JIVO - Godno\u015b\u0107 - DignityNews.eu","isPartOf":{"@id":"https:\/\/dignitynews.eu\/pl\/#website"},"datePublished":"2023-10-28T09:03:43+00:00","dateModified":"2023-10-28T19:20:04+00:00","author":{"@id":"https:\/\/dignitynews.eu\/pl\/#\/schema\/person\/0b62b762b8174802fabc81a3ecb1bfcb"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/dignitynews.eu\/pl\/rola-i-zadania-zomo\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/dignitynews.eu\/pl\/rola-i-zadania-zomo\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/dignitynews.eu\/pl\/rola-i-zadania-zomo\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/dignitynews.eu\/pl\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"\u017bydowski Instytut Naukowy w Wilnie JIVO"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/dignitynews.eu\/pl\/#\/schema\/person\/0b62b762b8174802fabc81a3ecb1bfcb","name":"Dignity News","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/dignitynews.eu\/pl\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/97963171a6d9108f8381bbefb1c6b150c445b6ddd9e3077b96c86cf5892c85dc?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/97963171a6d9108f8381bbefb1c6b150c445b6ddd9e3077b96c86cf5892c85dc?s=96&d=mm&r=g","caption":"Dignity News"},"url":"https:\/\/dignitynews.eu\/pl\/author\/mikolaj-palade\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/dignitynews.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/49458","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/dignitynews.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/dignitynews.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dignitynews.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dignitynews.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=49458"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/dignitynews.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/49458\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":49470,"href":"https:\/\/dignitynews.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/49458\/revisions\/49470"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dignitynews.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/49465"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/dignitynews.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=49458"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/dignitynews.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=49458"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/dignitynews.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=49458"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}