Przez ponad 1000 lat historii Polski \u017bydzi trwale zapisali si\u0119 w jej dziejach. Jeden z pierwszych opis\u00f3w pa\u0144stwa rz\u0105dzonego przez ksi\u0119cia Mieszka I zosta\u0142 skre\u015blony r\u0119k\u0105 \u017cydowskiego kupca Ibrahima ibn Jakuba z Tortosy. Ten co prawda nie dotar\u0142 osobi\u015bcie na ziemie polskie. Informacje jakie zawar\u0142 w swej relacji zdoby\u0142 prawdopodobnie w trakcie swojego pobytu na dworze cesarza Ottona I oraz wyprawy do Pragi. Wg niego kraj rz\u0105dzony przez Mieszka, jest \u201eon najrozleglejszy z ich [s\u0142owia\u0144skich] kraj\u00f3w. (…) obfituje on w \u017cywno\u015b\u0107, mi\u0119so, mi\u00f3d i rol\u0119 orn\u0105\u201d. S\u0105siaduj\u0105 z pa\u0144stwem Mieszka \u201ena wschodzie Ru\u015b, a na p\u00f3\u0142nocy Burus [Prusowie]\u201d.<\/p>\n
Proces osiedlania si\u0119 ludno\u015bci \u017cydowskiej na ziemiach polskich rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 na prze\u0142omie XI i XII wieku Do Polski przybywali najwcze\u015bniej \u017bydzi pochodz\u0105cy najprawdopodobniej z Lotaryngii. W p\u00f3\u017aniejszym okresie wi\u0119kszo\u015b\u0107 nap\u0142ywaj\u0105cych osadnik\u00f3w \u017cydowskich emigrowa\u0142a z teren\u00f3w Niemiec, st\u0105d j\u0119zykiem \u017byd\u00f3w polskich zosta\u0142 jidysz.<\/p>\n
W II po\u0142owie XII wieku za rz\u0105d\u00f3w ksi\u0119cia Mieszka III Starego \u017cydowscy mincerze t\u0142oczyli monety z napisem w j. hebrajskim. Za panowania tego w\u0142adcy w katedrze w Gnie\u017anie zosta\u0142y wykonane drzwi przedstawiaj\u0105ce sceny z \u017cycia \u015bw. Wojciecha, w poszczeg\u00f3lnych scenach mo\u017cna dostrzec kupc\u00f3w \u017cydowskich. W 1264 r. ksi\u0105\u017c\u0119 wielkopolski Boles\u0142aw Pobo\u017cny wyda\u0142 pierwszy przywilej dla gminy \u017cydowskiej w Kaliszu. W dokumencie tym gwarantowano \u017bydom i ich mieniu ochron\u0119 prawn\u0105, otrzymali oni r\u00f3wnie\u017c swobod\u0119 uprawiania dzia\u0142alno\u015bci kredytowej i handlu, w\u0142asne s\u0105downictwo w sprawach wewn\u0119trznych. W\u0142adca zapewnia\u0142 r\u00f3wnie\u017c opiek\u0119 nad synagogami i cmentarzami. W 1334 r. kr\u00f3l Polski Kazimierz Wielki rozszerzy\u0142 to prawo na teren ca\u0142ego pa\u0144stwa polskiego.<\/p>\n
\u017bydzi przybywali w okresie \u015bredniowiecza do Polski podobnie jak inni osadnicy, ale trafiali tutaj ch\u0119tniej, z uwagi na prze\u015bladowania jakich doznawali na terenie zachodniej Europy. Pod koniec XIII wieku kr\u00f3l Anglii Edward I wygna\u0142 wszystkich \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rzy mogli zabra\u0107 ze sob\u0105 tylko ruchomy dobytek.<\/p>\n
Papie\u017c Innocenty III w 1215 r. nakaza\u0142 \u017bydom umieszcza\u0107 na swej odzie\u017cy specjalny znak (naszyte \u017c\u00f3\u0142te k\u00f3\u0142ko mieli nosi\u0107 m\u0119\u017cczy\u017ani, a kobiety dwa bia\u0142e paski). W Polsce, w przeciwie\u0144stwie do cz\u0119\u015bci Europy nie wprowadzono tego w \u017cycie. W roku 1267 legat papieski bezskutecznie \u017c\u0105da\u0142 si\u0119 od hierarch\u00f3w polskich, by zmusili wreszcie \u017byd\u00f3w do noszenia oznaczonych stroj\u00f3w oraz aby ci zamieszkiwali odr\u0119bne dzielnice miast.<\/p>\n
W po\u0142owie XIV wieku Europ\u0119 pustoszy epidemia d\u017cumy zwanej \u201eCzarn\u0105 \u015amierci\u0105\u201d. Spowodowa\u0142a te\u017c fal\u0119 gwa\u0142townych prze\u015bladowa\u0144 \u017byd\u00f3w na terenie zachodniej Europy, a zw\u0142aszcza na terenie Niemiec. Ludno\u015b\u0107 \u017cydowska pos\u0105dzana by\u0142a m.in. o zatruwanie studzien co mia\u0142o by\u0107 przyczyn\u0105 epidemii. Oaz\u0105 spokoju dla \u017byd\u00f3w okazywa\u0142y si\u0119 tereny Kr\u00f3lestwa Polskiego rz\u0105dzonego w\u00f3wczas przez Kazimierza Wielkiego, kt\u00f3ry by\u0142 zainteresowany rozwojem handlu, w zwi\u0105zku powy\u017cszym nie pozwala\u0142 na prze\u015bladowania \u017byd\u00f3w. Jego zaufanym bankierem by\u0142 zreszt\u0105 Lewko, syn Jordana, \u017byd z Krakowa.<\/p>\n
Kolejne dziesi\u0119ciolecia potwierdza\u0142y wyj\u0105tkowo\u015b\u0107 podej\u015bcia pa\u0144stwa polskiego do ludno\u015bci \u017cydowskiej co w dalszym ci\u0105gu sprzyja\u0142o nap\u0142ywowi \u017byd\u00f3w do Polski, kt\u00f3rzy czuli si\u0119 w tym kraju bezpiecznie. Dowodem na to jest powstanie \u017cydowskiej pie\u015bni religijnej rozpoczynaj\u0105cej si\u0119 s\u0142owami: \u201eO Polsko, ziemio kr\u00f3lewska, na kt\u00f3rej od wiek\u00f3w szcz\u0119\u015bliwie \u017cyjemy\u2026\u201d.Okres od pocz\u0105tku XVI w. do po\u0142owy XVII w. okre\u015blany mianem \u201ez\u0142otego wieku\u201d \u017byd\u00f3w mieszkaj\u0105cych na terenie Polski. Znajduje to odzwierciedlenie w tradycji i kulturze \u017cydowskiej.
\nSami \u017bydzi cieszyli si\u0119 zaufaniem kolejnych w\u0142adc\u00f3w Polski. Lekarzem nadwornym Jana Olbrachta, Aleksandra a p\u00f3\u017aniej Zygmunta Starego by\u0142 s\u0142ynny Izaak z Hiszpanii. Pojawia\u0142y si\u0119 kolejne przywileje. Wspomniany kr\u00f3l Zygmunt Stary zr\u00f3wna\u0142 kupc\u00f3w \u017cydowskich z chrze\u015bcija\u0144skimi w op\u0142atach celnych i nada\u0142 im prawo wolnego handlu w ca\u0142ym pa\u0144stwie. Rozwin\u0105\u0142 si\u0119 w\u00f3wczas samorz\u0105d \u017cydowskich gmin wyznaniowych, kaha\u0142\u00f3w. W tym samym czasie w Hiszpanii wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u017byd\u00f3w zosta\u0142a wygnana, a pozostali zostali zmuszeni do konwersji na katolicyzm.<\/p>\n
Od 1581 r., a wi\u0119c za panowania kr\u00f3la Stefana Batorego, najcz\u0119\u015bciej w Lublinie albo w Jaros\u0142awiu odbywa\u0142y si\u0119 posiedzenia Waadu, organu samorz\u0105dowego \u017byd\u00f3w Rzeczypospolitej. Udzia\u0142 w jego pracach brali przedstawiciele kaha\u0142\u00f3w oraz rabini. Waad zajmowa\u0142 si\u0119 rozdzia\u0142em i egzekucj\u0105 od poszczeg\u00f3lnych gmin podatku zwanego pog\u0142\u00f3wnym \u017cydowskim; decydowa\u0142 te\u017c o wewn\u0119trznych organizacji gmin \u017cydowskich. Coraz wi\u0119cej \u017byd\u00f3w osiedla\u0142o si\u0119 na ziemie Rusi Kijowskiej i Bia\u0142ej. W tym czasie na terenie Rzeczypospolitej mieszka\u0142o wi\u0119cej \u017byd\u00f3w ni\u017c w pozosta\u0142ych pa\u0144stwach Europy \u2013 i tak mia\u0142o pozosta\u0107 a\u017c do XX wieku.<\/p>\n
W 1648 r. wybuch\u0142o powstanie kozackie pod wodz\u0105 Bohdana Chmielnickiego ogarn\u0119\u0142o ca\u0142o\u015b\u0107 po\u0142udniowo-wschodniej Rzeczypospolitej. Kozacy kilkukrotnie pobili wojska polskie. Na terenach zaj\u0119tych przez nich dochodzi\u0142o do krwawych mord\u00f3w, kt\u00f3rych ofiarami stawali si\u0119 zar\u00f3wno Polacy oraz \u017bydzi. W wielu miastach zdobytych przez Kozak\u00f3w (m.in. Bar, Tulczyn Niemir\u00f3w, Po\u0142onne) odbywa\u0142y si\u0119 rzezie zgromadzonej tam ludno\u015bci, a ich ofiarami by\u0142o duchowie\u0144stwo, szlacht\u0105 polska i ludno\u015b\u0107 \u017cydowska. Ci, kt\u00f3rym uda\u0142o si\u0119 prze\u017cy\u0107 trafiali w r\u0119ce Tatar\u00f3w, kt\u00f3rzy ich potem sprzedawali jako niewolnik\u00f3w.<\/p>\n
W wydawanej w XVIII wieku \u201eWielkiej Encyklopedii\u201d w tek\u015bcie opisuj\u0105cym Polsk\u0119 zosta\u0142a ona okre\u015blona paradisus Judaeorum<\/em>, czyli rajem \u017byd\u00f3w. W tym wieku na terenie Rzeczypospolitej dojdzie do narodzin polskiego chasydyzmu, kt\u00f3ry szybki pozyska\u0142 zwolennik\u00f3w w ca\u0142ym kr\u0119gu \u017byd\u00f3w polskich.<\/p>\n Kryzys polityczny jaki ogarn\u0105\u0142 Polsk\u0119 w XVIII wieku prowadzi\u0142 do pr\u00f3by reform podejmowanych przez stronnictwo patriotyczne. W 1773 r. w rok po pierwszym rozbiorze Polski powo\u0142ano Komisj\u0119 Edukacji Narodowej. Jeden z jej cz\u0142onk\u00f3w Andrzej Zamoyski optowa\u0142 za gwarancj\u0105 nienaruszalno\u015bci osobistej i maj\u0105tkowej oraz pe\u0142n\u0105 swobod\u0105 wyznania religijnego. Sejm czteroletni obraduj\u0105cy w latach 1988-1792 poza uchwaleniem Konstytucji w dniu 3 Maja 1791 przyj\u0105\u0142 wiele akt\u00f3w prawnych, w tym r\u00f3wnie\u017c zapewni\u0142 \u017bydom nietykalno\u015b\u0107 osobist\u0105.<\/p>\n W walce o obron\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci Rzeczypospolitej brali r\u00f3wnie\u017c \u017bydzi. W powstaniu pod wodz\u0105 Tadeusza Ko\u015bciuszki w 1794 r. dow\u00f3d tego da\u0142 pu\u0142kownik Berek Joselewicz, tworz\u0105c oddzia\u0142 sk\u0142adaj\u0105cy si\u0119 \u017byd\u00f3w, kt\u00f3ry broni\u0142 warszawskiej Pragi przez wojskami rosyjskimi. Sam Berek Joselewicz trafi\u0142 do Legion\u00f3w Polskich dowodzonych przez gen. Jana Henryka D\u0105browskiego. Wraz z nim uczestniczy\u0142 w wielu bojach, a potem s\u0142u\u017cy\u0142 w wojsku Ksi\u0119stwa Warszawskiego. W 1808 r. zosta\u0142 odznaczony orderem Virtuti Militari. W 1809 r. w trakcie walk z Austriakami ginie w bitwie pod Kockiem,<\/p>\n Po upadku Rzeczypospolitej \u017bydzi Polscy w zdecydowanej wi\u0119kszo\u015bci znale\u017ali si\u0119 pod rz\u0105dami Rosji i Austrii.<\/p>\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Przez ponad 1000 lat historii Polski \u017bydzi trwale zapisali si\u0119 w jej dziejach. Jeden z pierwszych opis\u00f3w pa\u0144stwa rz\u0105dzonego przez ksi\u0119cia Mieszka I zosta\u0142 skre\u015blony r\u0119k\u0105 \u017cydowskiego kupca Ibrahima ibn…<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":2446,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_mi_skip_tracking":false,"footnotes":""},"categories":[46],"tags":[],"class_list":["post-4149","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-historia"],"yoast_head":"\n