Wiek XIX to okres uprzemys\u0142owienia ziem polskich i zwi\u0105zanych z nim zmian modernizacyjnych, zachodz\u0105cych w spo\u0142ecze\u0144stwie polskim.\u00a0 Procesy te nie pozostawa\u0142y bez wp\u0142ywu na mniejszo\u015b\u0107 \u017cydowsk\u0105. \u017bydowska elita intelektualna zdawa\u0142a sobie spraw\u0119 z tego, \u017ce egzystowanie w nazbyt izoluj\u0105cej si\u0119\u00a0 spo\u0142eczno\u015bci, \u00a0 by\u0142o nadal mo\u017cliwe, jednak\u00a0 dzia\u0142a\u0142o\u00a0 na szkod\u0119\u00a0 \u017byd\u00f3w.\u00a0\u00a0<\/b><\/p>\n
Pierwsze idee zmierzaj\u0105ce ku modernizacji\u00a0 spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej zak\u0142ada\u0142y czerpanie ze wzorc\u00f3w, kt\u00f3re sprawdzi\u0142y si\u0119 na terenie niemieckim. Mowa o haskali. W jej ramach \u015brodowiska reformatorskie w latach 30. XIX wieku zaplanowa\u0142y budow\u0119 w Warszawie tzw. synagogi niemieckiej. Realizacja projektu rozci\u0105ga\u0142a si\u0119 w czasie. \u015awi\u0105tynia, w kt\u00f3rej kazania wyg\u0142aszano w j\u0119zyku niemieckim, powsta\u0142a ostatecznie w 1849 r. Mie\u015bci\u0142a si\u0119\u00a0 przy\u00a0 ulicy Dani\u0142owiczowskiej i\u00a0 funkcjonowa\u0142a do 1878 r.\u00a0<\/span><\/p>\n Nast\u0119pne koncepcje reformatorskie zak\u0142ada\u0142y\u00a0 asymilacj\u0119 ze spo\u0142ecze\u0144stwem polskim. Asymilatorzy nie byli grup\u0105 jednorodn\u0105. Ich\u00a0 postulaty dotyczy\u0142y reformy tradycyjnego \u017cydowskiego samorz\u0105du, podniesienia poziomu szkolnictwa, zmiany niekt\u00f3rych obyczaj\u00f3w \u017cydowskich (np. stroju) i uzyskania takich praw obywatelskich, jakie posiada\u0142a ludno\u015b\u0107 chrze\u015bcija\u0144ska. R\u00f3\u017cnice w tym \u015brodowisku zarysowywa\u0142y si\u0119 w zwi\u0105zku ze stopniem postulowanej otwarto\u015bci na spo\u0142ecze\u0144stwo polskie, oraz rol\u0105\u00a0 j\u0119zyka polskiego i laicyzacj\u0105 szk\u00f3\u0142.\u00a0<\/span><\/p>\n Zwolennicy pe\u0142nej integracji, nie dotycz\u0105cej jednak samego wyznania, byli aktywni\u00a0 zw\u0142aszcza w latach 60. XIX w. W okresie odwil\u017cy posewastopolskiej, kt\u00f3ra nast\u0105pi\u0142a po kl\u0119sce Rosji w wojnie krymskiej oraz Powstania Styczniowego, tzw. \u015bwiadoma narodowo cz\u0119\u015b\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwa polskiego r\u00f3wnie\u017c\u00a0 otworzy\u0142a si\u0119\u00a0 na kontakty ze spo\u0142eczno\u015bci\u0105 \u017cydowsk\u0105. Do wsp\u00f3\u0142pracy z \u017bydami d\u0105\u017cy\u0142 pragn\u0105cy modernizowa\u0107 kraj w oparciu o stan miejski\u00a0 Aleksander Wielopolski (1803-1877). By\u0142 on niezwykle wp\u0142ywowym\u00a0 urz\u0119dnikiem w Kr\u00f3lestwie\u00a0 Polskim przed wybuchem Powstania Styczniowego.\u00a0\u00a0<\/span><\/p>\n Naj\u015bci\u015blej zwi\u0105zani ze spo\u0142ecze\u0144stwem polskim asymilatorzy g\u0142osili koncepcj\u0119, wed\u0142ug kt\u00f3rej celem integracji mia\u0142o by\u0107 stworzenie w spo\u0142ecze\u0144stwie polskim warstwy Polak\u00f3w wyznania moj\u017ceszowego. Pogl\u0105dy te g\u0142osili na \u0142amach prasy, b\u0119d\u0105cej w\u00f3wczas najbardziej nowoczesnym \u015brodkiem spo\u0142ecznej komunikacji. Pismo wydawane przez to \u015brodowisko nosi\u0142o tytu\u0142 \u201eJutrzenka\u201d. Jego nazwa nie by\u0142a\u00a0 przypadkowa \u2013 wyra\u017ca\u0142a\u00a0 nadziej\u0119 na rozpocz\u0119cie nowego okresu w \u017cyciu spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej na ziemiach polskich.\u00a0<\/span><\/p>\n Naczelnym\u00a0 redaktorem pisma by\u0142 Daniel Neufeld (1814-1874), w redakcji zasiadali ponadto Jakub Rotwand (1818-1913) i inni absolwenci Warszawskiej Szko\u0142y Rabin\u00f3w (1826-1861). Pismo ukazywa\u0142o si\u0119 w latach 1861-1863, \u0142\u0105cznie wysz\u0142o 121 numer\u00f3w. Pierwszych trzyna\u015bcie drukowano w drukarni Aleksandra Gansa, nast\u0119pne w drukarni \u201eGazety Polskiej\u201d. Jak wszystkie inne pisma w Kr\u00f3lestwie Polskim, \u201eJutrzenka\u201d poddana by\u0142a przez w\u0142adze rosyjskie cenzurze prewencyjnej oraz represyjnej. Pismo rozprowadza\u0142a ksi\u0119garnia Henryka Natansona, a nast\u0119pnie Micha\u0142a Gl\u00fccksberga. Obie mie\u015bci\u0142y si\u0119 na Krakowskim Przedmie\u015bciu w Warszawie. Podstawowym sposobem kolporta\u017cu by\u0142a prenumerata oparta na subskrypcji, kt\u00f3rej cen\u0119\u00a0 uzale\u017cniono\u00a0 od miejsca zamieszkania odbiorcy. W latach 1861-1862 subskrypcja w Warszawie wynosi\u0142a rocznie 20 z\u0142otych b\u0105d\u017a 3 ruble, a na prowincji 24 z\u0142ote (3 ruble 60 kopiejek), natomiast poza granicami Kr\u00f3lestwa Polskiego \u2013 37\u00a0 z\u0142otych 10 groszy (5 rubli 60 kopiejek). Gazeta\u00a0 cieszy\u0142a\u00a0 si\u0119 wysok\u0105 poczytno\u015bci\u0105, o czym \u015bwiadczy wzrost jej obj\u0119to\u015bci z 8 do 14 stron.\u00a0 \u201eJutrzenk\u0119\u201d wydawano po polsku, natomiast do zapisywania nazw \u017cydowskich u\u017cywano czcionki hebrajskiej.\u00a0<\/span><\/p>\n \u201eJutrzenk\u0119\u201d\u00a0 podzielono\u00a0 na nast\u0119puj\u0105ce dzia\u0142y: wiadomo\u015bci urz\u0119dowe, zw\u0142aszcza te dotycz\u0105ce \u017byd\u00f3w oraz informacje o zbli\u017caj\u0105cych si\u0119 \u015bwi\u0119tach \u017cydowskich i wynikaj\u0105cych z nich obowi\u0105zkach. W gazecie odnajdziemy ponadto: artyku\u0142y wst\u0119pne, rozprawy naukowe i teologiczne oraz felietony na tematy spo\u0142eczne, przedruki fragment\u00f3w dzie\u0142 rabinistycznych, informacje z r\u00f3\u017cnych instytucji (naukowych, religijnych, spo\u0142ecznych), felietony dotycz\u0105ce historii, prawa, przemys\u0142u i handlu, rolnictwa, \u017cyciorysy, korespondencje, przegl\u0105dy pi\u015bmiennictwa, poezj\u0119 i\u00a0 tzw. rozmaito\u015bci.<\/span><\/p>\n Asymilacyjny kierunek pisma uwidacznia\u0142 si\u0119 w j\u0119zyku oraz doborze tre\u015bci. \u201eJutrzenka\u201d informowa\u0142a o losach rabin\u00f3w skazanych na zes\u0142anie b\u0105d\u017a zmuszonych do opuszczenia Kr\u00f3lestwa Polskiego w ramach represji za okazanie solidarno\u015bci z Polakami, bior\u0105cymi udzia\u0142 w manifestacjach patriotyczno-religijnych, poprzedzaj\u0105cych wybuch Powstania Styczniowego. Informowano o nabo\u017ce\u0144stwach z udzia\u0142em rabin\u00f3w nauczaj\u0105cych w j\u0119zyku polskim. Drukowano korespondencj\u0119 z prowincji, przysy\u0142an\u0105 przez osoby pr\u00f3buj\u0105ce szerzy\u0107 ide\u0119 integracji z Polakami poza Warszaw\u0105. Ponadto \u201eJutrzenka\u201d podejmowa\u0142a si\u0119 tak\u017ce inicjatyw wydawniczych, takich jak promowanie publikacji wydanego przez Henryka Natansona \u201eModlitewnika dla Polek wyznania moj\u017ceszowego\u201d oraz t\u0142umaczenia na j\u0119zyk polski Pi\u0119cioksi\u0119gu.\u00a0\u00a0<\/span><\/p>\n Pismo zosta\u0142o zamkni\u0119te w pa\u017adzierniku 1863 r. przez w\u0142adze rosyjskie, przeciwne porozumieniu polsko-\u017cydowskiemu. Daniel Neufeld zosta\u0142 na dwa lata zes\u0142any do Czelabi\u0144ska na Uralu.\u00a0<\/span><\/p>\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Wiek XIX to okres uprzemys\u0142owienia ziem polskich i zwi\u0105zanych z nim zmian modernizacyjnych, zachodz\u0105cych w spo\u0142ecze\u0144stwie polskim.\u00a0 Procesy te nie pozostawa\u0142y bez wp\u0142ywu na mniejszo\u015b\u0107 \u017cydowsk\u0105. \u017bydowska elita intelektualna zdawa\u0142a…<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":39969,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_mi_skip_tracking":false,"footnotes":""},"categories":[46],"tags":[],"class_list":["post-39968","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-historia"],"yoast_head":"\n