Po agresji III Rzeszy na Polsk\u0119, Krak\u00f3w zosta\u0142 zaj\u0119ty przez Niemc\u00f3w 6 wrze\u015bnia 1939 r. Od pocz\u0105tku okupanci stosowali terror wobec mieszka\u0144c\u00f3w miasta. Zgodnie z za\u0142o\u017ceniami polityki nazistowskiej Polska mia\u0142a by\u0107 rezerwuarem taniej, a wr\u0119cz darmowej si\u0142y roboczej, niezb\u0119dnej dla funkcjonowania machiny wojennej. Cz\u0119\u015b\u0107 zaj\u0119tych polskich teren\u00f3w przez III Rzesz\u0119 zosta\u0142a do niej bezpo\u015brednio w\u0142\u0105czona, a z reszty w pa\u017adzierniku 1939 r. utworzono Generalne Gubernatorstwo (GG). Na czele tego quasi-tworu pa\u0144stwowego stan\u0105\u0142 Hans Frank. Jako siedzib\u0119 w\u0142adz okupacyjnych wyznaczono Krak\u00f3w, kt\u00f3ry przed Warszaw\u0105 \u00a0przez d\u0142ugie lata by\u0142 stolic\u0105 Polski. W tym mie\u015bcie r\u00f3wnie\u017c od 1364 r. funkcjonowa\u0142a najstarsza polska uczelnia wy\u017csza \u2013 Uniwersytet Jagiello\u0144ski (UJ), kszta\u0142c\u0105cy przez stulecia kolejne pokolenia Polak\u00f3w i zatrudniaj\u0105cy wielu wybitnych i cenionych na ca\u0142ym \u015bwiecie naukowc\u00f3w.<\/p>\n
W II po\u0142owie pa\u017adziernika 1939 r. w\u0142adze uczelni podj\u0119\u0142y decyzj\u0119 o wznowieniu dzia\u0142alno\u015bci, ustalaj\u0105c, \u017ce rozpocz\u0119cie nowego roku akademickiego nast\u0105pi w poniedzia\u0142ek 6 listopada (dat\u0119 p\u00f3\u017aniej przesuni\u0119to o tydzie\u0144 na 13 listopada). Inauguracja mia\u0142a by\u0107 tradycyjnie poprzedzona msz\u0105 \u015bw. odprawion\u0105 4 listopada w akademickim ko\u015bciele \u015bw. Anny. Rektor Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego, profesor Tadeusz Lehr-Sp\u0142awi\u0144ski poinformowa\u0142 o tym, sprawuj\u0105cego od 27 wrze\u015bnia 1939 r. urz\u0105d okupacyjnego komisarza miasta, Ernsta Z\u00f6rnera, kt\u00f3ry nie sprzeciwi\u0142 si\u0119 tym planom.<\/p>\n
Ca\u0142kowicie odmienne stanowisko zaj\u0105\u0142 jednak Bernhard Rust, niemiecki minister nauki, wychowania i o\u015bwiaty, kt\u00f3ry w pi\u015bmie z 31 pa\u017adziernika 1939 r., skierowanym do generalnego gubernatora Hansa Franka zobowi\u0105za\u0142 go do ca\u0142kowitego uniemo\u017cliwienia wznowienia zaj\u0119\u0107 na Uniwersytecie Jagiello\u0144skim. Aby to zrealizowa\u0107, Niemcy podj\u0119li decyzj\u0119 o aresztowaniu profesor\u00f3w i innych pracownik\u00f3w uczelni. Zrobili to w ramach operacji, kt\u00f3ra p\u00f3\u017aniej zosta\u0142a nazwana przez historyk\u00f3w Sonderaktionn Krakau, natomiast sami okupanci nazywali j\u0105 Aktion gegen Univer<\/em>sit\u00e4ts Professoren, poniewa\u017c tak\u0105 podstaw\u0119 aresztowania wpisywali w karty wi\u0119\u017ani\u00f3w. <\/em><\/p>\n W dniu 3 listopada 1939 r. z profesorem Tadeuszem Lehrem-Sp\u0142awi\u0144skim spotka\u0142 si\u0119 oficer SS\u00a0 Bruno M\u00fcller, kt\u00f3ry poleci\u0142 rektorowi zorganizowanie spotkania z pracownikami uczelni \u00a06 listopada. M\u00fcller mia\u0142 wyg\u0142osi\u0107 prelekcj\u0119 dotycz\u0105c\u0105 niemieckiego stosunku do nauki i szkolnictwa wy\u017cszego. Rektor nie przeczuwaj\u0105c podst\u0119pu, pospiesznie powiadomi\u0142 o terminie spotkania kadr\u0119 naukow\u0105 uniwersytetu.<\/p>\n SS-man w trakcie dzia\u0142a\u0144 wojennych we wrze\u015bniu by\u0142 dow\u00f3dc\u0105 Einsatzkommando 2\/I, jednostki dzia\u0142aj\u0105cej na zapleczu frontu na terenie G\u00f3rnego \u015al\u0105ska i Ma\u0142opolski. Jej cz\u0142onkowie byli odpowiedzialni za mordowanie polskiej inteligencji w oparciu o listy proskrypcyjne na G\u00f3rnym \u015al\u0105sku. M\u00fcller w p\u00f3\u017aniejszym okresie bra\u0142 r\u00f3wnie\u017c osobi\u015bcie udzia\u0142 w eksterminacji ludno\u015bci \u017cydowskiej. Po zako\u0144czeniu II wojny \u015bwiatowej zosta\u0142 aresztowany przez Brytyjczyk\u00f3w i skazany na 20 lat wi\u0119zienia, ale na wolno\u015b\u0107 wyszed\u0142 ju\u017c w 1953 r. i nie odpowiedzia\u0142 za wi\u0119kszo\u015b\u0107 pope\u0142nionych\u00a0 zbrodni.<\/p>\n Wyk\u0142ad M\u00fcllera mia\u0142 mie\u0107 miejsce 6 listopada 1939 r. w sali wyk\u0142adowej nr 66 Colegium Novum Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego. Zabudowania uczelni zosta\u0142y otoczone wcze\u015bniej niemieckimi si\u0142ami porz\u0105dkowymi, wielu funkcjonariuszy SS znalaz\u0142o si\u0119 w budynku. Punktualnie o godz. 12.00 Bruno M\u00fcller wkroczy\u0142 do sali i wyg\u0142osi\u0142 kr\u00f3tki komunikat. Tak jego tre\u015b\u0107 zapami\u0119tali obecni na auli wyk\u0142adowcy: \u201eUniwersytet tutejszy rozpocz\u0105\u0142 rok akademicki, nie uzyskawszy uprzednio pozwolenia w\u0142adz niemieckich. Jest to z\u0142a wola. Ponadto jest powszechnie wiadomo, \u017ce wyk\u0142adowcy byli zawsze wrogo nastawieni wobec nauki niemieckiej. Z tego powodu wszyscy obecni, z wyj\u0105tkiem trzech obecnych kobiet, b\u0119dziecie przewiezieni do obozu koncentracyjnego. Jakakolwiek dyskusja, a nawet jakakolwiek wypowied\u017a na ten temat jest wykluczona. Kto stawi op\u00f3r przy wykonywaniu mego rozkazu b\u0119dzie zastrzelony”.<\/p>\n Na sygna\u0142 dany przez M\u00fcllera do auli wkroczyli funkcjonariusze SS i rozpocz\u0119li wyprowadzanie obecnych tam naukowc\u00f3w. Cz\u0119\u015b\u0107 z nich pr\u00f3bowa\u0142a protestowa\u0107 i wyg\u0142asza\u0107 o\u015bwiadczenia. Spotka\u0142o si\u0119 to jednak z brutaln\u0105 reakcj\u0105 Niemc\u00f3w, kt\u00f3rzy m.in. spoliczkowali i kopn\u0119li 70-letniego prof. Stanis\u0142awa Estreichera, by\u0142ego rektora UJ.<\/p>\n W wyniku Sonderaktion Krakau nazi\u015bci zatrzymali \u0142\u0105cznie 183 osoby, w wi\u0119kszo\u015bci pracownik\u00f3w Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego. W\u015br\u00f3d aresztowanych znale\u017ali si\u0119 r\u00f3wnie\u017c naukowcy z innych uczelni Krakowa, ale tak\u017ce z Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie czy Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego. W\u015br\u00f3d niech by\u0142o wielu cenionych w ca\u0142ym \u015bwiecie naukowym profesor\u00f3w.<\/p>\n Zatrzymani zostali przewiezieni do wi\u0119zienia przy ul. Montelupich w Krakowie, potem osadzono ich w budynku by\u0142ych koszar wojskowych przy ul. Mazowieckiej. Pod koniec listopada 1939 r. zostali wywiezieni do obozu w Sachsenchausen niedaleko Berlina. Tutaj na miejscu mieli spotka\u0107 Rudolfa H\u00f6ssa, pe\u0142ni\u0105cego w\u00f3wczas funkcj\u0119 kierownika tego obozu. H\u00f6ss na wiosn\u0119 1940 r. zosta\u0142 komendantem nowoutworzonego KL Auschwitz. Wskutek nacisk\u00f3w dyplomatycznych, apeli zagranicznych \u015brodowisk naukowych, Niemcy w lutym 1940 r. zwolnili profesor\u00f3w urodzonych przed 1900 rokiem, cz\u0119\u015b\u0107 pozosta\u0142ych zosta\u0142a przeniesiona do KL Dachau, sk\u0105d by\u0142a sukcesywnie zwalniana. Niestety 20 z nich nie doczeka\u0142o wolno\u015bci. W KL Sachsenhausen zmar\u0142 m.in. w grudniu 1939 r. wspomniany wcze\u015bniej prof. Estreicher i wielu innych. Niemcy w p\u00f3\u017aniejszym okresie zamordowali maj\u0105cych \u017cydowskie pochodzenie profesor\u00f3w Leona Sternbacha i Joachim Mettalmanna.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" 6 listopada 1939 r. Niemcy aresztowali w Krakowie 183 polskich profesor\u00f3w i innych naukowc\u00f3w. Zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich zosta\u0142a przewieziona do niemieckiego obozu w Sachsenchausen. Cz\u0119\u015b\u0107 z nich nie prze\u017cy\u0142a…<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":32994,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_mi_skip_tracking":false,"footnotes":""},"categories":[46],"tags":[],"class_list":["post-32993","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-historia"],"yoast_head":"\n