Wraz z rozbiorami dla \u017byd\u00f3w nast\u0105pi\u0142y zmiany w statusie prawnym, kt\u00f3re zaowocowa\u0142y gwa\u0142townymi przeobra\u017ceniami spo\u0142ecznymi, gospodarczymi i \u015bwiadomo\u015bciowymi. Wcze\u015bniej w Rzeczpospolitej \u017bydzi byli autonomicznym quasi-stanem, kt\u00f3rego pozycja w pa\u0144stwie okre\u015blona by\u0142a przez system generalnych, lokalnych i indywidualnych przywilej\u00f3w. Rozbiory oznacza\u0142y przyj\u015bcie pod w\u0142adz\u0119 scentralizowanego re\u017cimu absolutystycznego, ze wszystkimi konsekwencjami bezpo\u015bredniego podda\u0144stwa. Przez nowe prawa, wydane we wszystkich trzech zaborach w\u0142adcy d\u0105\u017cyli nie tylko do regulacji i unifikacji, ale przede wszystkim do transformacji ludno\u015bci \u017cydowskiej oraz do dostosowania jej do struktury monarchii absolutystycznej. Wa\u017cn\u0105 zmian\u0105 wprowadzon\u0105 przez nowe regulacje prawne by\u0142o zniesienie lub ograniczenie autonomii kaha\u0142u. Gminy \u017cydowskie traci\u0142y funkcj\u0119 korporacji stanowych i stawa\u0142y si\u0119 zwi\u0105zkami religijnymi. Rozbiory oznacza\u0142y zatem dla ludno\u015bci nie tylko utrat\u0119 przywilej\u00f3w stanowych, ale i nieznane dot\u0105d ingerencje w\u0142adzy pa\u0144stwowej w \u017cycie indywidualne i rodzinne.<\/p>\n
Jeszcze bardziej szokuj\u0105ce dla tradycyjnej spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej by\u0142o wprowadzenie obowi\u0105zkowej s\u0142u\u017cby wojskowej. Wcze\u015bniej \u017bydzi spe\u0142niali r\u00f3\u017cnego rodzaju powinno\u015bci wojskowe przy obronie miast w dawnej Rzeczpospolitej, niemniej bezpo\u015brednie wcielenie w szeregi armii zawsze budzi\u0142o sprzeciw tej ludno\u015bci. S\u0142u\u017cba w wojsku zwykle uniemo\u017cliwia\u0142a zachowanie podstawowych przepis\u00f3w religii \u017cydowskiej: spo\u017cywania koszernego po\u017cywienia, przestrzegania zakazu pracy w szabat i \u015bwi\u0119ta, rytualnych obmy\u0107 itd. Ludno\u015b\u0107 \u017cydowska oferowa\u0142a jednak r\u00f3\u017cne formy s\u0142u\u017cby zast\u0119pczej lub p\u0142aci\u0142a podatki, kt\u00f3re zast\u0119powa\u0142y obowi\u0105zek s\u0142u\u017cby wojskowej. Zdarza\u0142y si\u0119 przypadki dobrowolnego militarnego zaanga\u017cowania, czego najbardziej znanym przyk\u0142adem by\u0142 Berek Joselewicz (1764-1809 r.), stoj\u0105cy na czele swego oddzia\u0142 podczas obrony warszawskiej Pragi w czasie powstania ko\u015bciuszkowskiego (1794 r.), a nast\u0119pnie przemierzaj\u0105cy szlak bojowy wojsk napoleo\u0144skich i poleg\u0142y w potyczce z w\u0119gierskimi huzarami w okolicach Kocka. Przedstawiciele spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej uczestniczyli r\u00f3wnie\u017c w dzia\u0142aniach wojsk polskich w powstaniu listopadowym, a potem styczniowym. W powstaniu listopadowym wzi\u0119\u0142o udzia\u0142 43 lekarzy \u017cydowskich i kilkaset wolontariuszy, g\u0142\u00f3wnie w szwadronach pu\u0142k\u00f3w kaliskich i mazurskich. Trzy osoby odznaczono orderem Virtuti Militari. Jednak nie dotyczy\u0142o to szerszych kr\u0119g\u00f3w polskich \u017byd\u00f3w.<\/p>\n
Niewielu \u017byd\u00f3w wst\u0119powa\u0142o do wojska dobrowolnie, gdy\u017c kariera oficerska w armiach zaborc\u00f3w by\u0142a dla nich niedost\u0119pna. Obowi\u0105zek s\u0142u\u017cby w wojsku habsburskim wprowadzi\u0142 w 1788 r. cesarz J\u00f3zef II. W Prusach obowi\u0105zek s\u0142u\u017cby wojskowej dotyczy\u0142 wy\u0142\u0105cznie tych \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rzy uzyskali obywatelstwo, a tego ludno\u015b\u0107 \u017cydowska na ziemiach rozbiorowych nie uzyska\u0142a do 1848 r. Najtrudniejsze warunki s\u0142u\u017cby wojskowej panowa\u0142y w Rosji. Co prawda, w Kr\u00f3lestwie Polskim wyznaczony na 1816 r. pob\u00f3r praktycznie nie doszed\u0142 do skutku: najpierw mo\u017cna by\u0142o indywidualnie si\u0119 wykupi\u0107, dwa lata p\u00f3\u017aniej wytargowano rycza\u0142t dla ca\u0142ej spo\u0142eczno\u015bci. Jednak car Miko\u0142aj I wprowadzi\u0142 w 1827 r. obowi\u0105zek 25-letniej s\u0142u\u017cby wojskowej dla ludno\u015bci \u017cydowskiej, a kontyngent rekrut\u00f3w \u017cydowskich mia\u0142 by\u0107 wi\u0119kszy ni\u017c w innych grupach ludno\u015bci. Obowi\u0105zkiem wojskowym nie obejmowano tam wszystkich poborowych, a jedynie pewn\u0105 niewielk\u0105 wylosowan\u0105 liczb\u0119 os\u00f3b, kt\u00f3re wcielano na wiele lat do armii.<\/p>\n
Za dostarczenie rekrut\u00f3w odpowiedzialne by\u0142y\u00a0 \u017cydowskie gminy wyznaniowe, a w razie braku odpowiedniej liczby nie\u017conatych m\u0119\u017cczyzn w wieku powy\u017cej 18 lat gminy musia\u0142y dostarczy\u0107 dzieci w wieku powy\u017cej 13. roku \u017cycia, kt\u00f3re przed osi\u0105gni\u0119ciem pe\u0142noletnio\u015bci s\u0142u\u017cy\u0142y w pomocniczych oddzia\u0142ach kantonist\u00f3w i okres ten nie liczy\u0142 si\u0119 do ich 25-letniej s\u0142u\u017cby wojskowej. Wielu kantonist\u00f3w nigdy nie do\u017cywa\u0142o pe\u0142noletnio\u015bci. S\u0142u\u017cba wojskowa w Rosji cara Miko\u0142aja I by\u0142a instrumentem anty\u017cydowskiej represji i prowadzi\u0107 mia\u0142a do konwersji na prawos\u0142awie. Pod przymusem fizycznym lub psychicznym spo\u015br\u00f3d 70 000 \u017cydowskich rekrut\u00f3w w rosyjskiej armii w latach 1827-1856 ponad po\u0142owa przyjmowa\u0142a chrzest w obrz\u0105dku prawos\u0142awnym. Dopiero \u015bmier\u0107 Miko\u0142aja w 1855 r. przynios\u0142a kres represyjnemu systemowi poboru i zasady \u017cydowskiej s\u0142u\u017cby wojskowej zosta\u0142y z\u0142agodzone.<\/p>\n
Wybuch I wojny \u015bwiatowej postawi\u0142 polskich \u017byd\u00f3w po r\u00f3\u017cnych stronach frontu. \u017bydzi pruscy licznie zg\u0142aszali si\u0119 do wojska jako ochotnicy.\u00a0 \u017bydowscy \u017co\u0142nierze znale\u017ali si\u0119 r\u00f3wnie\u017c w polskich szeregach legionist\u00f3w, Polskiej Organizacji Wojskowej i innych jednostkach ochotniczych, a niepor\u00f3wnanie liczniejsi zostali wcieleni do regularnych oddzia\u0142\u00f3w. W sumie na wszystkich frontach I wojny \u015bwiatowej walczy\u0142o ponad 1,5 miliona \u017byd\u00f3w (z czego ponad 20% poleg\u0142o).\u00a0 Do\u015bwiadczenia z czas\u00f3w walk w okresie I wojny \u015bwiatowej pozwoli\u0142y \u017bydom\u00a0 w\u0142\u0105czy\u0107 si\u0119 aktywnie w budow\u0119 polskiej armii po odzyskaniu niepodleg\u0142o\u015bci w 1918 r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Rozbiory Rzeczpospolitej, kt\u00f3re mia\u0142y miejsce w latach 1772-1795, przynios\u0142y kres istnieniu niepodleg\u0142ego\u00a0 polsko-litewskiego pa\u0144stwa, stanowi\u0105cego najliczniejsze skupisko diaspory \u017cydowskiej\u00a0 w XVIII wieku. Na tym obszarze znajdowa\u0142o si\u0119 w\u00f3wczas\u00a0\u00a0\u00a0 ok. 50%…<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":17033,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_mi_skip_tracking":false,"footnotes":""},"categories":[46],"tags":[],"class_list":["post-17032","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-historia"],"yoast_head":"\n