Jak pokaza\u0142 ju\u017c pierwszy dzie\u0144 powstania walki, wbrew za\u0142o\u017ceniom Niemc\u00f3w, by\u0142y zaci\u0119te i pokonanie \u017byd\u00f3w okaza\u0142o si\u0119 nie\u0142atwe. Getto broni\u0142o si\u0119 od drugiej po\u0142owy kwietnia 1943 r. do po\u0142owy czerwca tego roku, gdy ostatnia grupa \u017bydowskiego Zwi\u0105zku Wojskowego z Paw\u0142em Frenklem na czele zgin\u0119\u0142a w bunkrze przy ul. Grzybowskiej.<\/p>\n
W trakcie niemiecko-\u017cydowskiej bitwy na terenie getta niemieccy oprawcy u\u017cyli \u0142\u0105cznie: 1174 karabin\u00f3w, 135 pistolet\u00f3w automatycznych, 69 lekkich karabin\u00f3w maszynowych, 13 ci\u0119\u017ckich karabin\u00f3w maszynowych, dzia\u0142a, miotacze p\u0142omieni, 3 wozy pancerne i czo\u0142gi. Ich przewaga militarna by\u0142a ogromna. Akcj\u0105 dowodzi\u0142 pocz\u0105tkowo szef warszawskiej SS i policji p\u0142k Ferdinand von Sammern-Frankenegg. Ju\u017c jednak po po\u0142udniu 19 kwietnia, po kilku godzinach przerwy w walkach, dowodzenie przej\u0105\u0142 gen. SS J\u00fcrgen Stroop i Niemcy po raz drugi wkroczyli do getta.<\/p>\n
\u017bydowscy powsta\u0144cy nie utworzyli jednej podziemnej organizacji. Podejmowali Niem\u00f3w na terenie getta, w ramach dw\u00f3ch oddzielnie broni\u0105cych si\u0119, konspiracyjnych struktur \u2013 \u017bydowskiej Organizacji Bojowej, kierowanej przez Mordechaja Anielewicza, maj\u0105cej lewicowe zabarwienie polityczne oraz wspomnianego \u017bydowskiego Zwi\u0105zku Wojskowego, kt\u00f3ry grupowa\u0142 prawicowych syjonist\u00f3w-rewizjonist\u00f3w w liczbie oko\u0142o 150 os\u00f3b. Pierwsza z organizacji grupuj\u0105ca oko\u0142o 500 bojowc\u00f3w wesz\u0142a w kontakt z Armi\u0105 Krajow\u0105, kt\u00f3ra stara\u0142a si\u0119 militarnie pom\u00f3c walcz\u0105cemu getto. W momencie wybuchu powstania w getcie do akcji zbrojnej po aryjskiej stronie w\u0142\u0105czy\u0142a si\u0119 r\u00f3wnie\u017c Gwardia Ludowa. Niestety, wobec przewagi niemieckiej dzia\u0142ania bojowe polskiego podziemia (kryptonim \u201eGetto), kt\u00f3re prowadzono przy murach getta i na jego terenie nie przynios\u0142y spodziewanych efekt\u00f3w.<\/p>\n
D\u0142ugotrwa\u0142y op\u00f3r \u017cydowskich powsta\u0144c\u00f3w wynika\u0142 nie tylko z ich determinacji i przemy\u015blanego oporu, ale r\u00f3wnie\u017c z wielkiej pomys\u0142owo\u015bci w zakresie taktyki walki wr\u0119cz w warunkach miejskich. Z podziwem o tej partyzantce miejskiej informowa\u0142y meldunki Armii Krajowej. Getto sta\u0142o si\u0119 bowiem wielkim labiryntem podziemnych schron\u00f3w i bunkr\u00f3w. Szacuje si\u0119, \u017ce mog\u0142o by\u0107 ich oko\u0142o 500. Dlatego jedynym sposobem na ostatecznie pokonanie \u017byd\u00f3w by\u0142o zmuszenie ich do opuszczenia kryj\u00f3wek przez systematyczne podpalanie dom\u00f3w. Wcze\u015bniej Niemcy wy\u0142\u0105czyli w getcie \u015bwiat\u0142o, gaz i odci\u0119li dost\u0119p do wody, a ukrywaj\u0105cych si\u0119 tropi\u0142y sfory wyszkolonych ps\u00f3w. 26 kwietnia Stroop zaraportowa\u0142, \u017ce palenie budynk\u00f3w okaza\u0142o si\u0119 \u201ejedyn\u0105 i ostateczn\u0105 metod\u0105, aby t\u0119 ho\u0142ot\u0119 i podludzi zmusi\u0107 do ukazania si\u0119 na powierzchni\u201d. Znamienne, \u017ce niemieccy oprawcy pertraktowali z \u017bydami, lecz powsta\u0144cy odrzucili niemieckie ultimatum z\u0142o\u017cenia broni.<\/p>\n
Gdy okupant zacz\u0105\u0142 niszczy\u0107 zabudowania getta, sytuacja w bunkrach stawa\u0142a si\u0119 dla ukrywaj\u0105cej tam ludno\u015bci \u017cydowskiej bardzo trudna. Stella Fidelseid po wojnie relacjonowa\u0142a: \u201ePo kilkunastu godzinach zabrak\u0142o powietrza, dzieci strasznie p\u0142aka\u0142y, kobiety zacz\u0119\u0142y mdle\u0107, po po\u0142udniu zgas\u0142o \u015bwiat\u0142o, w ciemno\u015bci wzmaga\u0142 si\u0119 niepok\u00f3j. M\u0142odzie\u017c zacz\u0119\u0142a przebija\u0107 \u0142omami otwory w kominie, aby wpu\u015bci\u0107 do \u015brodka powietrze. Po przebiciu otworu buchn\u0119\u0142y jednak do \u015brodka p\u0142omienie\u2026\u201d.<\/p>\n
Stroop w swoich dziennych raportach twierdzi\u0142, \u017ce od 20 kwietnia do 16 maja 1943 r. w wykrytych i zlikwidowanych zosta\u0142o 56 065 \u017byd\u00f3w. Precyzowa\u0142, \u017ce oko\u0142o 7 tys. zamordowano na miejscu, 6929 wys\u0142ano do Treblinki II, do 6 tys. zgin\u0119\u0142o w walce w wyniku zatrucia lub w po\u017carach. Pozosta\u0142ych, w liczbie oko\u0142o 36 tys. wywieziono do innych oboz\u00f3w (Poniatowa, Majdanek, Trawniki). Historycy twierdz\u0105 jednak, \u017ce dane powy\u017csze by\u0142y \u015bwiadomie zawy\u017cane przez niemieckie si\u0142y, poniewa\u017c w jaki\u015b spos\u00f3b t\u0142umaczy\u0142y d\u0142ugotrwa\u0142y brak prze\u0142amania \u017cydowskiego oporu. Prawdopodobnie w getcie w kwietniu 1943 r. znajdowa\u0142o si\u0119 nie wi\u0119cej ni\u017c 40 tys. os\u00f3b. Je\u015bli chodzi o straty niemieckie, to s\u0105 one raczej trudne do oszacowania. W polskiej prasie podziemnej pisa\u0142o si\u0119 o 86 zabitych Niemcach i 420 rannych. Natomiast Stroop w swoim raporcie poda\u0142 liczb\u0119 16 zabitych i 85 rannych.<\/p>\n
Symbolem bohaterskiej walki w getcie, kt\u00f3r\u0105 prowadzono do ostatniej chwili, sta\u0142a si\u0119 postawa sztabu \u017bOB w bunkrze zlokalizowanym przy ul. Mi\u0142ej. 8 maja 1943 r., gdy Niemcy go odkryli, blokuj\u0105c 5 z 6 wej\u015b\u0107 do niego, wielu bojowc\u00f3w pope\u0142ni\u0142o samob\u00f3jstwo, lub prosi\u0142o towarzysza broni o kul\u0119, nie chc\u0105c dosta\u0107 si\u0119 w niemieckie r\u0119ce. Jak pisze Cywia Lubetkin, \u201eoddzia\u0142y bojowe by\u0142y tam tylko sublokatorami. Gospodarzami byli tu tzw. \u00abczumpi\u00bb \u2013 ludzie warszawskiego p\u00f3\u0142\u015bwiatka. Wryli si\u0119 oni g\u0142\u0119boko w ziemi\u0119, zbudowali du\u017cy i mocny bunkier […] zaopatrzony w instalacj\u0119 elektryczn\u0105, […] studni\u0119, wodoci\u0105gi, kuchni\u0119, czytelni\u0119 i pok\u00f3j dla… rozrywek. […] Bunkrem rz\u0105dzi\u0142 Szmul Oszer \u2013 przyw\u00f3dca bandy, wielki, brzuchaty olbrzym. […]\u201d. Z niemieckiego obl\u0119\u017cenia tylko niewielka grupka uratowa\u0142a si\u0119, wychodz\u0105c sz\u00f3stym nieodkrytym przez okupanta wej\u015bciem do tego schronu.<\/p>\n
Getto oficjalnie w niemieckiej dokumentacji przesta\u0142o istnie\u0107 16 maja o godz. 20.15, gdy Stroop, jako symbol niemieckiego zwyci\u0119stwa, nakaza\u0142 wysadzi\u0107 Wielk\u0105 Synagog\u0119 przy ul. T\u0142omackie.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
\u00a0Niemcy dopuszczali do siebie my\u015bl, \u017ce zbrojny op\u00f3r w getcie warszawskim m\u00f3g\u0142 trwa\u0107 zaledwie 3 dni. Tyle czasu niemiecki okupant w swoich przewidywaniach potrzebowa\u0142, by militarnie pokona\u0107 \u017cydowskich powsta\u0144c\u00f3w i…<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":14779,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_mi_skip_tracking":false,"footnotes":""},"categories":[46],"tags":[],"class_list":["post-14778","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-historia"],"yoast_head":"\n